Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

आनर्त उवाच । अन्येऽपि विविधाः कालाः सन्ति पुण्यतमा द्विज । कस्माच्चेंदुक्षये श्राद्धं विशेषा त्समुदाहृतम्

Transliteration

ānarta uvāca | anye'pi vividhāḥ kālāḥ santi puṇyatamā dvija | kasmācceṃdukṣaye śrāddhaṃ viśeṣā tsamudāhṛtam

Translation

آنرت نے کہا: اے دِوِج! اور بھی بہت سے اوقات نہایت پُنیہ بخش ہیں۔ پھر چاند کے گھٹنے کے وقت شرادھ کو خاص طور پر کیوں سراہا گیا ہے؟

Word by Word

• आनर्तः: Ānarta
• आनर्तः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• अन्ये: other
• अन्ये: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/particle)

• विविधाः: various
• विविधाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

• कालाः: times/occasions
• कालाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• सन्ति: are/exist
• सन्ति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• पुण्यतमाः: most meritorious
• पुण्यतमाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative)

• द्विज: O brāhmaṇa
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कस्मात्: from what cause/why
• कस्मात्: Hetu (Cause-source query/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; प्रश्नवाचक

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/Conjunction)

• इन्दुक्षये: at the waning/new-moon (moon’s decline)
• इन्दुक्षये: Adhikaraṇa (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (इन्दोः क्षयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• श्राद्धम्: śrāddha
• श्राद्धम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• विशेषात्: especially/in particular
• विशेषात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन

• समुदाहृतम्: has been declared/mentioned
• समुदाहृतम्: Kriyā (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उद् + आ + हृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

Speaker

Ānarta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhartṛyajña (addressed as dvija/mahāmune)

Visual Art Cues

Scene: King Ānarta respectfully questions a sage about the special merit of śrāddha during the Moon’s waning; the sky shows a thinning crescent; a ritual platform with darbha and water-vessel sits nearby.

Characters & Entities

• Ānarta
• Śrāddha
• Indu (Moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It urges discernment in dharma by asking why certain sacred times are singled out for ancestral rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting remains within Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya, though this verse focuses on sacred timing rather than a new site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha is discussed, specifically its special commendation at the Moon’s waning (Amāvasyā context).