Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

ततः प्रणम्य तं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयेन समन्वि तः

tataḥ praṇamya taṃ mūrdhnā kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ | provāca madhuraṃ vākyaṃ vinayena samanvi taḥ

پھر اس نے سر جھکا کر سجدۂ تعظیم کیا اور ہاتھ جوڑ کر کھڑا رہا۔ نہایت انکساری کے ساتھ اس نے شیریں کلام کہا۔

ततःthen
ततः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then/thereafter)
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु) → प्रणम्य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
तम्to him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मूर्ध्नाwith (his) head
मूर्ध्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
कृताञ्जलिपुटःwith hands joined in reverence
कृताञ्जलिपुटः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत-अञ्जलि-पुट (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कृतः अञ्जलिपुटः यस्य (बहुव्रीहिवत् विशेषणप्रयोगः) / अथवा कृतः अञ्जलिपुटः (कर्मधारय); ‘स्थितः’ इत्यस्य कर्तृविशेषणम्
स्थितःstood
स्थितः:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्यक्रिया-स्थाने ‘stood’
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच्/वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मधुरम्sweet
मधुरम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विनयेनwith humility
विनयेन:
Karana/Prakara (Means/Manner/करण-प्रकार)
TypeNoun
Rootविनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/भावेन
समन्वितःendowed (with)
समन्वितः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-अन्-वि-इ (धातु) → समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्

Sūta (continuing narration; Rohitāśva’s gesture described)

Tirtha: Ayodhyā (Satyānāmikā)

Type: kshetra

Scene: Rohitāśva stands with folded hands, head bowed; the sage stands calmly; the moment is intimate and quiet, with attendants respectfully withdrawn.

R
Rohitāśva
M
Mārkaṇḍeya

FAQs

Reverence (praṇāma) and humble speech are themselves dharma; they prepare the seeker to receive sacred instruction.

The action unfolds in the Ayodhyā context of the Adhyāya, a sacred city connected to the Sarayū region.

A behavioral prescription is implied: greet and honor sages with añjali, bowing, and respectful speech.