Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

निश्चला कामतप्तांगी लिखितेव विभाब्यते । काचिदग्निसमान्मुक्त्वा निश्वासान्कामपीडिता

niścalā kāmataptāṃgī likhiteva vibhābyate | kācidagnisamānmuktvā niśvāsānkāmapīḍitā

ایک عورت، خواہش کی تپش سے جلتے بدن کے ساتھ، بے حرکت یوں کھڑی رہی گویا تصویر میں لکھی ہو؛ اور دوسری، شہوت کی اذیت میں، آگ جیسے سانس چھوڑتی رہی۔

निश्चलाmotionless
निश्चला:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिश्चल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण
कामतप्ताङ्गीwith limbs scorched by desire
कामतप्ताङ्गी:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम + तप्त + अङ्गी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (कामेन तप्ता अङ्गी यस्याः)
लिखिताdrawn/painted
लिखिता:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootलिख् (धातु) → लिखित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपमान-विशेषण
इवas if
इव:
Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात (comparative particle)
विभाव्यतेappears, seems
विभाव्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (appears/seems)
काचित्a certain woman
काचित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अग्निसमान्like fire
अग्निसमान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअग्नि + समान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (अग्निना समानाः)
मुक्त्वाhaving released
मुक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) → मुक्त्वा (क्त्वान्त)
Formअव्ययभावे क्त्वा (Gerund); पूर्वक्रिया
निश्वासान्sighs, breaths
निश्वासान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
कामपीडिताtormented by desire
कामपीडिता:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम + पीडित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) 'पीडित'; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (कामेन पीडिता)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Type: kshetra

Scene: A woman stands motionless, as if painted, her limbs tense; another exhales as though breathing fire, eyes half-closed, cheeks flushed—desire depicted as heat and stasis.

FAQs

It dramatizes desire’s power to immobilize and burn the mind-body complex, implicitly commending self-control and sacred discipline.

Not named in this verse; it belongs to a tīrtha-māhātmya chapter of Nāgarakhaṇḍa.

None.