Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

अर्धसंयमितैः केशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः । एकस्मिंश्चरणे काश्चिन्नियोज्योपानहं द्रुताः

ardhasaṃyamitaiḥ keśaistathānyāstyaktabālakāḥ | ekasmiṃścaraṇe kāścinniyojyopānahaṃ drutāḥ

کچھ عورتوں کے بال جلدی میں آدھے بندھے رہ گئے، کچھ نے اپنے بچوں کو پیچھے چھوڑ دیا؛ اور کچھ نے ایک پاؤں میں جوتا چڑھا کر فوراً دوڑ لگا دی۔

अर्धसंयमितैःwith half-tied/half-restrained
अर्धसंयमितैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअर्ध + संयमित (कृदन्त; √यम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; Instrumental Plural; समासः—तत्पुरुष (विशेषण)
केशैःwith (their) hair
केशैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; Instrumental Plural
तथाthus/also
तथा:
Sambandha (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चय/उपमानार्थक (adverb: ‘thus/also’)
अन्याःothers (women)
अन्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative Plural
त्यक्तबालकाःhaving left their children behind
त्यक्तबालकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्यक्त (कृदन्त; √त्यज् धातु, क्त) + बालक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative Plural; समासः—तत्पुरुष (विशेषण: ‘having abandoned children’)
एकस्मिन्on one
एकस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular (used adjectivally)
चरणेfoot
चरणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular
काश्चित्some (women)
काश्चित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Indefinite pronoun ‘some (women)’
नियोज्यhaving put on/fastened
नियोज्य:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootनि + √युज् (धातु), ल्यप् (अव्ययीभाव/कृदन्त; gerund)
Formअव्यय-कृदन्त (क्त्वान्त/ल्यपन्त); ‘having fastened/put on’
उपानहम्a shoe/sandal
उपानहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपानह्/उपानह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative Singular
द्रुताःrunning swiftly
द्रुताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्रुत (कृदन्त; √द्रु धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative Plural; ‘having run/quick’

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Purāṇic māhātmya narration style within Nāgarakhaṇḍa)

Type: kshetra

Scene: Women dash out with hair half-fastened; one leaves her child; another slips a sandal onto only one foot—movement frozen mid-step, eyes fixed ahead.

FAQs

It illustrates how overpowering worldly impulse can be, setting up a Purāṇic contrast between sense-agitation and the steadiness encouraged by dharma and tīrtha-oriented life.

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework (Adhyāya 213); the exact named tīrtha is not stated in this single verse.

None in this verse; it is descriptive narrative rather than a direct injunction about snāna, dāna, or japa.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App