Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

यन्मया भक्षितं पूर्वं वृन्तं पत्रसमुद्भवम् । चूर्णपत्रं तथैवान्यद्रात्रौ खदिरमेव च

Transliteration

yanmayā bhakṣitaṃ pūrvaṃ vṛntaṃ patrasamudbhavam | cūrṇapatraṃ tathaivānyadrātrau khadirameva ca

Translation

جو کچھ میں نے پہلے کھایا تھا—ڈنٹھل اور پتّوں سے پیدا ہونے والی چیزیں، چورن کے ساتھ پتّوں کی تیاری، اور دیگر اشیا، اور رات کو کھدیر بھی—

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-करणभावे

• भक्षितम्: eaten
• भक्षितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भक्ष् (धातु) → भक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘eaten’ (यत् इत्यस्य विशेषण)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• वृन्तम्: stalk
• वृन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; यत् इत्यस्य अपपद/समुच्चित-वस्तु

• पत्रसमुद्भवम्: arising from the leaf
• पत्रसमुद्भवम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पत्र + सम्-उद्-√भू (धातु) → समुद्भव (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पत्रात् समुद्भवम्) विशेषण

• चूर्णपत्रम्: powdered leaf / leaf with powder
• चूर्णपत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चूर्ण + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (चूर्णस्य पत्रम् / चूर्णयुक्तं पत्रम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार (thus/also)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (time-locus)

• खदिरम्: khadira (acacia)
• खदिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खदिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (द्रव्यनाम)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Speaker

Brāhmaṇa (as the mantra-speaker confessing/covering the fault; inferred from immediate context leading into ‘brāhmaṇo mantram…’)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: The patron, slightly bowed, speaks a confession-like statement before the brāhmaṇa; the offering tray remains ready; the atmosphere is introspective and restrained.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging one’s lapse and bringing it into a purificatory rite is part of restoring dharmic purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse functions within a Tīrthamāhātmya chapter but does not name a particular tirtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

It forms part of the mantra-text enumerating what was consumed, preparing the ground for purification through the tāmbūla offering.