Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यंति ये द्विज । रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः

Transliteration

asmiṃstīrthe śiśuṃ lokāḥ snāpayiṣyaṃti ye dvija | rogārtaṃ vā bhayārtaṃ vā pīḍitaṃ vā grahādibhiḥ

Translation

اے دِوِج! جو لوگ اس تیرتھ میں کسی بچے کو غسل کرائیں گے—خواہ وہ بیماری سے ستایا ہوا ہو، یا خوف سے ستایا ہوا ہو، یا گرہ وغیرہ کے اثرات سے پریشان ہو—

Word by Word

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; qualifies ‘तीर्थे’

• तीर्थे: in the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• शिशुम्: a child; infant
• शिशुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• लोकाः: people
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्नापयिष्यन्ति: will bathe (someone); will cause to bathe
• स्नापयिष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लृट्-लकारः (simple future), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; णिजन्त-धातु ‘स्नापयति’

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; relative pronoun referring to ‘लोकाः’

• द्विज: O Brahmin
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• रोगार्तम्: afflicted by disease
• रोगार्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रोग (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (रोगेण आर्तः), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; qualifies ‘शिशुम्’

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपातः (or)

• भयार्तम्: afflicted by fear
• भयार्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (भयेन आर्तः), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; qualifies ‘शिशुम्’

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपातः (or)

• पीडितम्: tormented; afflicted
• पीडितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; qualifies ‘शिशुम्’

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपातः (or)

• ग्रहादिभिः: by ग्रह-s etc. (seizures/spirits and the like)
• ग्रहादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (ग्रहाः आदयः येषु/ग्रहादयः), तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; instrumental of cause/agent affecting the child

Speaker

Ṛṣis (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālasakhya-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dvija addressed as ‘dvij’

Visual Art Cues

Scene: At the ghāṭa, a priest/parent gently bathes a child in tīrtha water; protective rites are performed for roga, bhaya, and graha-affliction; offerings await at the nearby shrine.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Śiśu (child)
• Roga
• Bhaya
• Graha (afflicting forces)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is practical compassion—using sacred means to seek protection and well-being for children.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Nāgarakhaṇḍa tīrtha named Bālasakhya, presented as especially effective for children’s afflictions.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiśu-snāna: bathing a child in the tīrtha as a remedial rite for disease, fear, and graha-related troubles.