Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

त्वयाऽत्रैव सदा वासः कार्यः सुरवरेश्वर । लिंगे कृत्वा दयां देव ममोपरि महत्तराम्

Transliteration

tvayā'traiva sadā vāsaḥ kāryaḥ suravareśvara | liṃge kṛtvā dayāṃ deva mamopari mahattarām

Translation

“اور اے دیوتاؤں کے سردار! آپ یہیں ہمیشہ قیام فرمائیں۔ اے دیو! اس لِنگ میں کرپا کو قائم کر کے مجھ پر سب سے بڑی رحمت فرمائیں۔”

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent-instrument/कर्तृ-हेतु)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• एव: indeed/only
• एव: Discourse (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• सदा: always
• सदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• वासः: dwelling/residence
• वासः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कार्यः: should be made/done
• कार्यः: Karta-predicative (विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त; कृ धातु)
• Form: तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थक (gerundive: 'to be done'), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वासः)

• सुरवरेश्वर: O lord of the best of gods
• सुरवरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर-वर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—सुराणां वराणां ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• लिंगे: in the liṅga
• लिंगे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• कृत्वा: having done/made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• दयाम्: compassion
• दयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• उपरि: upon/over
• उपरि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश/अधिकरणार्थ (on/upon)

• महत्तराम्: greater
• महत्तराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत्तर (प्रातिपदिक; महत्-तरा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीय-तुलनात्मक (comparative) विशेषणम् (दयाम्)

Speaker

Śaṅkha

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahēśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Śaṅkha petitions Śiva to remain eternally at the spot, with a liṅga embodying compassion; the scene suggests the first consecration moment—liṅga emerging/being installed near the tīrtha.

Characters & Entities

• Śaṅkha
• Suravareśvara (Śiva)
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes a living source of refuge when the Lord’s presence and compassion are invoked there.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particular Nāgara Khaṇḍa tīrtha centered on a liṅga and nearby sacred waters, whose fame is requested in the surrounding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies liṅga-sthāpanā/saṅkalpa for divine residence; explicit snāna/pūjā instructions appear later in the passage.