Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे

Transliteration

varṣāṃte kāni cāhāni yeṣu śakro dharātale | samāgacchati ko māsa etatsarvaṃ bravīhi me

Translation

بارشوں کے اختتام پر کن کن دنوں میں شکر زمین پر آتا ہے؟ وہ کس مہینے میں تشریف لاتا ہے؟ یہ سب کچھ مجھے بتائیے۔

Word by Word

• वर्षान्ते: at year’s end
• वर्षान्ते: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्षान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — “at the end of the rains/year”; तत्पुरुष (षष्ठी) वर्षस्य अन्तः

• कानि: which
• कानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — interrogative “which (ones)?”

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• अहानि: days
• अहानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — “days”

• येषु: in which
• येषु: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — relative pronoun “in which”

• शक्रः: Indra
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — “Śakra (Indra)”

• धरातले: on earth
• धरातले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — “on earth”

• समागच्छति: comes
• समागच्छति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — “comes/arrives”

• कः: which
• कः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — “which?/what?”

• मासः: month
• मासः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — “month”

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — “this” (referring to the matter)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — “all/entire” qualifying एतत्

• ब्रवीहि: tell
• ब्रवीहि: Kriyā (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन, परस्मैपद — “tell/say”

• मे: to me
• मे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन — dative “to me”

Speaker

Ānarta

Skanda Dialogue

Listener: Viśvāmitra (implied)

Visual Art Cues

Scene: The questioner asks for precise calendrical details—days and month—of Indra’s arrival after the monsoon; imagery of clearing skies and fresh earth after rains.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Varṣānta (end of rains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time (kāla) matters in Purāṇic dharma; merit and divine events are often linked to seasons and specific days.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it sets up calendrical details within the broader tīrtha-glorifying narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the verse asks for the month and days connected with Śakra’s coming.