Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

तस्याधस्तात्स्वयं देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । पुरस्य विद्यते तस्य प्रतापेनाखिला जनाः

Transliteration

tasyādhastātsvayaṃ devo hāṭakeśvarasaṃjñitaḥ | purasya vidyate tasya pratāpenākhilā janāḥ

Translation

اس کے نیچے خود خدا—جو ہاٹکیشور کے نام سے معروف ہے—مقیم ہے؛ اس شہر کے پرتاب سے سب لوگ متاثر اور مغلوب ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• अधस्तात्: below, beneath
• अधस्तात्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Indeclinable), स्थानवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• स्वयम्: himself, personally
• स्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषणभाव)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, बलवाचक/स्वतन्त्रतावाचक (emphatic/reflexive adverb)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हाटकेश्वरसंज्ञितः: named ‘Hāṭakeśvara’
• हाटकेश्वरसंज्ञितः: Visheshana (Qualifier of देवः/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle used adjectivally): ‘संज्ञित’ = named/called; समासः—हाटकेश्वरस्य संज्ञा यस्य/हाटकेश्वर-नाम्ना संज्ञितः (determinative)

• पुरस्य: of the city
• पुरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• विद्यते: exists, is found
• विद्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु) (विद्—सत्तायाम्)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• प्रतापेन: by (his) power/splendor
• प्रतापेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अखिलाः: all, entire
• अखिलाः: Visheshana (Qualifier of जनाः/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifier)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred cityscape with a subterranean/underlying sanctum where Hāṭakeśvara abides; pilgrims above, the liṅga’s radiance subtly ‘holding’ the city in a field of power.

Characters & Entities

• Indra
• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place is holy because the deity truly abides there as kṣetra-devatā, radiating protective spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara and its associated sacred city/kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse emphasizes the ontological presence of the deity in the kṣetra.