Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

यदि गृह्णीमहे दानं तस्य भूपस्य देवप । तपसः संप्रणाशः स्याद्यद्धि प्रोक्तं स्वयंभुवा

Transliteration

yadi gṛhṇīmahe dānaṃ tasya bhūpasya devapa | tapasaḥ saṃpraṇāśaḥ syādyaddhi proktaṃ svayaṃbhuvā

Translation

اے معبودِ برتر! اگر ہم اُس بادشاہ کا عطیہ قبول کریں تو ہماری تپسیا بالکل برباد ہو جائے گی—یہ بات خود سویمبھُو (برہما) نے فرمائی ہے۔

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक निपात (conditional particle)

• गृह्णीमहे: we accept/take
• गृह्णीमहे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ग्रह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमानकाल); उत्तमपुरुष; बहुवचन; आत्मनेपद

• दानम्: gift, donation
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक; षष्ठी एकवचन; सम्बन्ध

• भूपस्य: of the king
• भूपस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; सम्बन्ध

• देवप: O lord (devapa)
• देवप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवप (प्रातिपदिक; संबोधन)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन एकवचन; (vocative)

• तपसः: of austerity
• तपसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; सम्बन्ध

• संप्रणाशः: complete destruction
• संप्रणाशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्-प्र-नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (potential/optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• प्रोक्तम्: said, declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन; 'said'

• स्वयंभुवा: by Svayambhū (Brahmā)
• स्वयंभुवा: Karana (Instrument/Agent-instr./करण)
• Type: Noun
• Root: स्वयंभू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण (instrumental)

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of austere brāhmaṇas/ṛṣis decline a king’s lavish offering, citing Brahmā’s ordinance; their matted hair and calm faces contrast with the king’s opulence.

Characters & Entities

• Svayambhū (Brahmā)
• Indra
• King (Bhūpa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Not all gifts are spiritually neutral; accepting dāna under compromising conditions can annihilate tapas, as upheld by Brahmā’s ordinance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse focuses on dāna-ethics within the Tīrthamāhātmya setting; it does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A rule regarding dāna is implied: refusal of certain royal gifts to protect ascetic austerity (tapas) and spiritual integrity.