Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 135

Devanagari script

ततो होमावसाने तु तर्पयित्वा द्विजोत्तमान् । दक्षिणायां ददौ तेषामाघाटं स्थानमुत्तमम्

Transliteration

tato homāvasāne tu tarpayitvā dvijottamān | dakṣiṇāyāṃ dadau teṣāmāghāṭaṃ sthānamuttamam

Translation

پھر ہوم کے اختتام پر، بہترین دِوِجوں کو سیراب و راضی کر کے، اس نے انہیں دکشنا دی—اور ‘آگھاٹ’ نامی بہترین مقام عطا کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक/क्रमवाचक (then)

• होमावसाने: at the conclusion of the homa
• होमावसाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: होम + अवसान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘होमस्य अवसानम्’)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात

• तर्पयित्वा: having satisfied
• तर्पयित्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), णिच्-प्रयोगार्थ (‘having satisfied/propitiated’)

• द्विजोत्तमान्: the best Brahmins
• द्विजोत्तमान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (‘श्रेष्ठा द्विजाः’)

• दक्षिणायाम्: as a dakṣiṇā (gift)
• दक्षिणायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘दक्षिणा’ = gift/fee; अधिकरणे (in the dakṣiṇā)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तेषाम्: to them; of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), बहुवचन (genitive plural)

• आघाटम्: Āghāṭa (a place-name/ghāṭ)
• आघाटम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आघाट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्थानम्: place; site
• स्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स्थानम्’ इति विशेषण

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āghāṭa

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Post-homa serenity: the fire altar smolders; Indra (or patron) offers dakṣiṇā to brāhmaṇas after satisfying them; the gifted place ‘Āghāṭa’ is symbolized by a river-steps ghāṭa in the background.

Characters & Entities

• Homa
• Dvijottama (Brahmins)
• Dakṣiṇā
• Āghāṭa (place/ghāṭ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual worship is completed through gratitude and giving—satisfying officiants and offering dakṣiṇā is integral to purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Āghāṭa is named as an ‘excellent place’ connected with the ceremony and given as an endowment.

What ritualistic prescription is mentioned?

After homa: tarpaṇa/satisfaction of Brahmins and giving dakṣiṇā (ritual gifts), including granting a designated sacred place (Āghāṭa).