Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

bāṣpaparyākulākṣaśca vrīḍayā'dhomukhaḥ sthitaḥ | praṇamya śirasā rāmaṃ tataḥ prāha suduḥ khitaḥ

اس کی آنکھیں آنسوؤں سے بھر گئیں؛ شرم سے سر جھکائے کھڑا رہا۔ پھر رام کو سر جھکا کر پرنام کیا اور گہرے رنج میں بول اٹھا۔

बाष्पपर्याकुलाक्षःwith tear-troubled eyes
बाष्पपर्याकुलाक्षः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootबाष्प + पर्याकुल + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘whose eyes are agitated/filled with tears’
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)
व्रीडयाwith shame
व्रीडया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्रीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — ‘with shame’
अधोमुखःdowncast, facing downward
अधोमुखः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअधस् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अधस् + मुख (तत्पुरुष) — ‘down-faced’
स्थितःstood
स्थितः:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘stood/remained’
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) — ‘having bowed’
शिरसाwith his head
शिरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — ‘with (his) head’
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘then’
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘said/spoke’
सुदुःखितःvery distressed
सुदुःखितः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘very sorrowful’

Narrator (contextual, unspecified in this verse)

Tirtha: Gokarṇa (contextual)

Type: kshetra

Scene: Lakṣmaṇa stands before Rāma with tear-filled eyes, head bowed in shame; hands folded, he prostrates and begins to speak, the atmosphere heavy with remorse.

R
Rāma

FAQs

True repentance is marked by humility—bowing down, acknowledging fault, and speaking truthfully without pride.

The verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework; this particular line focuses on the moral mood of the narrative rather than naming a tīrtha directly.

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on inner penitence (śaraṇāgati and vinaya).