Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijottamāḥ | saṃkṣepāttīrthajaṃ puṇyaṃ labhyate yannarairbhuvi

Translation

اے بہترین دو بار جنم لینے والو! جو کچھ تم نے پوچھا تھا وہ سب میں نے بیان کر دیا۔ اختصاراً، زمین پر لوگ یوں ہی تیرتھوں سے پیدا ہونے والا پُنّیہ حاصل کرتے ہیں۔

Word by Word

• एतत्: this (matter)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• वः: of you / to you
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; एन्क्लिटिक रूप

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• आख्यातम्: has been told/explained
• आख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘कथितम्’

• यत्: which (that)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• पृष्टः: (I) having been asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born (brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक); द्विजानाम् उत्तमाः
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative-sense)

• संक्षेपात्: briefly / in summary
• संक्षेपात्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘संक्षेपेण’

• तीर्थजम्: born of a sacred ford (tīrtha)
• तीर्थजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ + ज (प्रातिपदिक); तीर्थात् जातम्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पुण्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), कर्मणि (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• नरैः: by men
• नरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ / brāhmaṇa sages

Visual Art Cues

Scene: A calm teaching assembly: the narrator concludes a long catalogue of tīrthas, addressing attentive brāhmaṇa sages seated in a forest hermitage setting, manuscripts and water-vessels nearby.

Characters & Entities

• Dvijottamāḥ (sages/brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā is presented as a practical dharmic path for worldly beings to gain puṇya, summarized for easy remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site; it functions as a concluding summary to the preceding tīrtha discussion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is added; it consolidates the teaching that tīrtha-related actions (especially snāna) generate puṇya.