Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

आनर्त उवाच । वाङ्मात्रेण प्रदत्ता त्वं दशार्णाधिपतेर्मया । न ते हस्तग्रहं प्राप्तो विप्राग्निगुरुसन्निधौ

Transliteration

ānarta uvāca | vāṅmātreṇa pradattā tvaṃ daśārṇādhipatermayā | na te hastagrahaṃ prāpto viprāgnigurusannidhau

Translation

آنرت نے کہا: میں نے تمہیں دشارن کے ادھیپتی کے لیے صرف زبانی طور پر دیا تھا۔ برہمنوں، مقدس آگ اور گرو و بزرگوں کی موجودگی میں تمہارا ہاتھ نہیں تھاما گیا تھا۔

Word by Word

• आनर्तः: Ānarta (name)
• आनर्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• वाक्: by speech
• वाक्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); सन्ध्यन्तरगत रूपम्: वाङ्

• मात्रेण: by mere (measure/only)
• मात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); 'केवल' अर्थे

• प्रदत्ता: given
• प्रदत्ता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); कर्मणि भावः

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• दशार्णाधिपतेः: to the lord of Daśārṇa
• दशार्णाधिपतेः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दशार्ण + अधिपति (प्रातिपदिक); components: दशार्ण + अधिपति
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• ते: your
• ते: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• हस्तग्रहम्: hand-taking (marriage rite)
• हस्तग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हस्त + ग्रह (प्रातिपदिक); components: हस्त (hand) + ग्रह (taking)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• प्राप्तः: (has) occurred/been obtained
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); 'प्राप्तः (असि)' इति लुप्त-क्रिया

• विप्र: of Brahmins
• विप्र: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural) (समासपूर्वपदत्वे)

• अग्नि: of the fire
• अग्नि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular) (समासपूर्वपदत्वे)

• गुरु: of the teacher
• गुरु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular) (समासपूर्वपदत्वे)

• सन्निधौ: in the presence of Brahmins, fire, and guru
• सन्निधौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सन्निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); समासः: विप्र+अग्नि+गुरु+सन्निधि (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Ānarta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta (regional sacred landscape)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ratnāvatī

Visual Art Cues

Scene: The father-king Ānarta speaks firmly, explaining that only a verbal promise was made; the sacred fire and brahmins are absent in the depicted memory, emphasizing incomplete rite.

Characters & Entities

• Ānarta
• Daśārṇādhipati
• vipra (Brahmins)
• agni (sacred fire)
• guru (elders/teachers)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma distinguishes between mere intention/words and formally completed rites; social-sacred procedures safeguard ethical order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse centers on vivāha-saṃskāra protocol within a tīrtha-themed chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Hastagraha (taking the bride’s hand) performed with vipras, agni (sacred fire), and gurus/elders present.