Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

एवं चिंतयतस्तस्य महान्कालो व्यवस्थितः । न पश्यति च तद्योग्यं कंचिद्वरमनुत्तमम्

Transliteration

evaṃ ciṃtayatastasya mahānkālo vyavasthitaḥ | na paśyati ca tadyogyaṃ kaṃcidvaramanuttamam

Translation

یوں سوچتے سوچتے اس پر بہت سا وقت گزر گیا، مگر اسے اس کے لائق کوئی نہایت شایانِ شان دولہا نظر نہ آیا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: सम्बन्ध (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)

• चिन्तयतः: of (him) thinking
• चिन्तयतः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Verb
• Root: चिन्तय् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः (Present active participle), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम्; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (of one who is thinking)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम्

• महान्: great
• महान्: कर्ता (Subject-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• कालः: time
• कालः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• व्यवस्थितः: has passed / has elapsed
• व्यवस्थितः: क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; (having become fixed/elapsed)

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः (negation)

• पश्यति: sees
• पश्यति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction)

• तद्-योग्यम्: suitable (for that)
• तद्-योग्यम्: कर्म (Object-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + योग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (suitable for that)

• कंचित्: some
• कंचित्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; अनिश्चितार्थकः (indefinite: some)

• वरम्: bridegroom
• वरम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: कर्म (Object-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (superlative sense: unsurpassed)

Speaker

Sūta (contextual narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (episode context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king alone at dusk on a palace balcony, counting days with a rosary or looking at the moon; the princess in the background; ministers bring proposals that he gently dismisses.

Characters & Entities

• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right discernment may require patience; dhārmic choices are not rushed when the stakes involve duty and lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears here.