Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 192

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye sāvitrīmāhātmyavarṇanaṃnāma dvinavatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکند مہاپُران میں—اکیاسی ہزار شلوکوں والی سنہتا کے چھٹے حصے، ناگر کھنڈ میں، مقدّس ہاٹکیشور کھیتر-ماہاتمیہ کے ضمن میں—“ساوتری کی عظمت کے بیان” نامی باب، جو باب ۱۹۲ ہے، اختتام کو پہنچا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्तिसमाप्ति-सूचक-अव्यय (Quotative/closing particle)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ग्रन्थ-नाम

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses) collection
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण (in the eighty-one-thousand [collection])

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; खण्ड-नाम

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya section
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विभाग/प्रकरण-नाम

• सावित्रीमाहात्म्यवर्णनम्: the description of Sāvitrī’s glory
• सावित्रीमाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Title/कर्ता-स्थान)
• Type: Noun
• Root: सावित्री + माहात्म्य + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अध्याय-शीर्षक-रूपेण

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामसूचक-अव्यय (Particle: ‘named’)

• द्विनवत्युत्तरशततमः: one hundred and ninety-second
• द्विनवत्युत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-नवति + उत्तर + शततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (192nd)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Colophon / redactional closure (not a character speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter framework)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes or reciters mark the end of a chapter; the sacred geography (Hāṭakeśvara-kṣetra) is evoked as a header in the manuscript.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Sāvitrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a formal closure marking the completion of a sacred-place eulogy (māhātmya), reinforcing the purāṇic tradition of preserving tīrtha-glories as dharma-literature.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is named as the setting in which Sāvitrī’s greatness is described.

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this is a colophon identifying the textual location and chapter title.