Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

ऋषय ऊचुः । सूतपुत्र त्वया प्रोक्तं सावित्री नागता च यत् । कौटिल्येन समायुक्तैराहूता वचनैस्तथा । पुलस्त्येन पुनश्चैव प्रसक्ता गृहकर्मणि

ṛṣaya ūcuḥ | sūtaputra tvayā proktaṃ sāvitrī nāgatā ca yat | kauṭilyena samāyuktairāhūtā vacanaistathā | pulastyena punaścaiva prasaktā gṛhakarmaṇi

رِشیوں نے کہا: “اے سوت کے پُتر! تم نے ہمیں بتایا کہ ساوتری کیوں نہ آئی۔ اگرچہ اسے چالاکی سے آمیختہ، نرم و فریب آمیز کلمات سے بلایا گیا، پھر بھی پُلستیہ نے اسے دوبارہ گھریلو کاموں میں لگا دیا۔ جو بات جیسی حقیقت میں ہوئی، وہ ہمیں تفصیل سے بتاؤ۔”

ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (Nominative plural)
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
sūtaputraO son of the Sūta
sūtaputra:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsūta-putra (प्रातिपदिक; सूत + पुत्र)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम्
tvayāby you
tvayā:
Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular)
proktamtold; spoken
proktam:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootpra-√vac (धातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
sāvitrīSāvitrī
sāvitrī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsāvitrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)
nāgatādid not come
nāgatā:
Kriya-visheshana (Predicate adjective/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√gam (धातु) + naṅ (नङ्/न-प्रत्यय)
Formकृदन्त-विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नकार-प्रत्ययान्तः (negated participial adjective)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
yatthat which
yat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (relative pronoun)
kauṭilyenaby Kauṭilya
kauṭilyena:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootkauṭilya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular)
samāyuktaiḥwith (his) associated/combined
samāyuktaiḥ:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeAdjective
Rootsam-ā-√yuj (धातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (Instrumental plural)
āhūtāhaving been called/invited
āhūtā:
Kriya-visheshana (Predicate participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-√hū (धातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (predicate participle)
vacanaiḥby words; with statements
vacanaiḥ:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (Instrumental plural)
tathāthus; likewise
tathā:
Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)
pulastyenaby Pulastya
pulastyena:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootpulastya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थकः (adverb: again)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः
evaindeed; just
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)
prasaktāengaged; attached
prasaktā:
Kriya-visheshana (Predicate adjective/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-√sañj (धातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (predicate adjective)
gṛhakarmaṇiin household duties
gṛhakarmaṇi:
Adhikarana (Location/field/अधिकरण)
TypeNoun
Rootgṛha-karman (प्रातिपदिक; गृह + कर्मन्)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)

Ṛṣayaḥ (Sages)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra narrative frame (prelude to Yakṣma-tīrtha-related cycle)

Type: kshetra

Listener: Sūta

Scene: Forest-assembly of sages questioning Sūta; in the background, a distant yajña pavilion with empty ‘patnīśālā’ hinted, foreshadowing Sāvitrī’s absence and the coming conflict.

S
Sūta
S
Sāvitrī
P
Pulastya

FAQs

Even sacred rites can be disrupted by delay and attachment to duties; dharma requires timely discernment and right prioritization.

This verse is part of the Tīrthamāhātmya framing in Nāgarakhaṇḍa, but no specific tīrtha is named in this line itself.

None explicitly; it sets up the context of a yajña and the summoning of Sāvitrī.