Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

अथांते कर्मणस्तस्य ब्रह्मा प्राह शतक्रतुम् । हितार्थं सर्वलोकस्य विनयावनतं स्थितम्

athāṃte karmaṇastasya brahmā prāha śatakratum | hitārthaṃ sarvalokasya vinayāvanataṃ sthitam

پھر اس کرم کے اختتام پر برہما جی نے شتکرتو (اِندر) سے فرمایا۔ وہ عاجزی سے جھکا کھڑا تھا—اور برہما نے سب جہانوں کی بھلائی کے لیے کلام کیا۔

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन (at the end)
कर्मणःof the rite
कर्मणः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (Genitive determiner/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी; एकवचन; ‘कर्मणः’ इति विशेषणम् (of that)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (said/spoke)
शतक्रतुम्Śatakratu (Indra)
शतक्रतुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशत-क्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समासः—शतं क्रतवो यस्य (इन्द्रः)
हितार्थम्for the benefit
हितार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootहित-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत् (for the welfare/purpose)
सर्वलोकस्यof all people/worlds
सर्वलोकस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व-लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; समासः—सर्वे लोकाः (all worlds/people)
विनयावनतम्humbled with humility
विनयावनतम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविनय-अवनत (प्रातिपदिक; अवनत = √नम् क्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समासः—विनयेन अवनतः (humbled by modesty); ‘शतक्रतुम्’ इति विशेषणम्
स्थितम्standing
स्थितम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘शतक्रतुम्’ इति विशेषणम् (standing/being)

Sūta (narration)

Tirtha: Jyeṣṭhapuṣkara

Type: kshetra

Scene: At the close of a rite, Brahmā addresses Indra; Indra stands with folded hands, head bowed, while priests and pilgrims form a respectful circle around the ritual space.

B
Brahmā
Ś
Śatakratu (Indra)

FAQs

Authority in dharma is paired with humility: even Indra receives guidance for the universal good.

The setting remains Jyeṣṭhapuṣkara/Jyeṣṭha-kuṇḍa during the great bathing rites.

The verse marks the completion of a major rite and introduces divine instruction connected to proper conduct during the gathering.