Previous Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 190

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञावभृथयक्ष्म तीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye brahmayajñāvabhṛthayakṣma tīrthotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma navatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

یوں شری اسکند مہاپُران کی اکیاسی ہزار شلوکوں والی سنہتا کے چھٹے ناگرکھنڈ میں، ہاٹکیشور کْشَیتر-ماہاتمیہ کے ضمن میں ‘برہما-یَجْن کے اَوَبھرتھ سے وابستہ یَکشما تیرتھ کی پیدائش کی عظمت کا بیان’ نامی باب 190 اختتام کو پہنچا۔

itithus; so
iti:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrīskāṃdein the Śrī Skanda (Purāṇa)
śrīskāṃde:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-skanda (प्रातिपदिक; श्री + स्कन्द)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
ekāśītisāhasryāmin the eighty-one-thousand (collection)
ekāśītisāhasryām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāśīti-sāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीतिः + साहस्री)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); संख्याविशेषणम्
saṃhitāyāmin the Saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
ṣaṣṭhein the sixth
ṣaṣṭhe:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); क्रमवाचक-विशेषणम्
nāgarakhaṇḍein the Nāgara-khaṇḍa section
nāgarakhaṇḍe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnagara-khaṇḍa (प्रातिपदिक; नगर + खण्ड)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
hāṭakeśvarakṣetramāhātmyein the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
hāṭakeśvarakṣetramāhātmye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roothāṭaka-īśvara-kṣetra-māhātmya (प्रातिपदिक; हाटक + ईश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
brahmayajñāvabhṛthayakṣma(the topics) Brahma-yajña, Avabhṛtha, and Yakṣma
brahmayajñāvabhṛthayakṣma:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahma-yajña-avabhṛtha-yakṣma (प्रातिपदिक; ब्रह्म + यज्ञ + अवभृथ + यक्ष्म)
Formसमाहार-द्वन्द्वः (collective dvandva); प्रथमा/द्वितीया-एकवचनरूपेण शीर्षकाङ्गम् (title-member)
tīrthotpattimāhātmyavarṇanamthe description of the greatness of the origin of the tīrtha
tīrthotpattimāhātmyavarṇanam:
Karta (Title/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha-utpatti-māhātmya-varṇana (प्रातिपदिक; तीर्थ + उत्पत्ति + माहात्म्य + वर्णन)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular); शीर्षक-नाम (chapter title)
nāmanamed; called
nāma:
Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (naming particle: “called”)
navatyuttaraśatatamaḥthe one hundred and ninetieth
navatyuttaraśatatamaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootnavati-uttara-śata-tama (प्रातिपदिक; नवति + उत्तर + शत + तम)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular); क्रमवाचकः (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

Colophon / redactional marker (not a dialogue speaker)

Tirtha: Yakṣma-tīrtha (Avabhṛtha of Brahma-yajña)

Type: kund

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya setting implied by Sūta framework)

Scene: A manuscript-style colophon scene: sages and Sūta in a forest-āśrama, with a marginal vignette of a yajña-kuṇḍa and pilgrims bathing at a tīrtha labeled ‘Yakṣma’.

S
Skanda Mahāpurāṇa
N
Nāgara Khaṇḍa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
B
Brahma-yajña
A
Avabhṛtha
Y
Yakṣma-tīrtha

FAQs

As a colophon, it frames the passage as a tīrtha-māhātmya: sacred history is preserved to guide pilgrimage and dharmic practice.

Hāṭakeśvara-kṣetra and the Yakṣma-tīrtha whose origin and greatness are the chapter’s subject.

The title highlights the avabhṛtha (concluding bath) of the Brahma-yajña as the ritual context for the tīrtha’s origin narrative.