Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

Transliteration

doṣahīno'pi dhanavānbhūpādyaiḥ paritāpyate | daridraḥ kṛtadoṣo'pi sarvatra nirupadravaḥ

Translation

عیب سے پاک ہونے پر بھی مالدار آدمی بادشاہوں وغیرہ کے ہاتھوں ستایا جاتا ہے؛ مگر غریب—اگرچہ قصوروار ہو—ہر جگہ نسبتاً بے فتنہ رہتا ہے۔

Word by Word

• दोषहीनः: faultless
• दोषहीनः: Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दोष (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (‘दोषेण हीनः’ = without fault)

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (Concessive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (अप्यर्थ/‘even/although’)

• धनवान्: a rich man
• धनवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक) + वत् (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त (वतुप्)

• भूप-आद्यैः: by kings and others
• भूप-आद्यैः: Karaṇa (Agent in passive/कर्ता-कारक)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘भूपः आदिः येषां ते’ इति समाहार-निर्देशः (king and others)

• परिताप्यते: is tormented
• परिताप्यते: Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive)

• दरिद्रः: a poor man
• दरिद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दरिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• कृतदोषः: one who has committed faults
• कृतदोषः: Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त कृदन्त) + दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (‘कृतः दोषः यस्य’/‘दोषं कृतवान्’)

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (Concessive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (अप्यर्थ/‘even though’)

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Deśa (Locative adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक; ‘everywhere’)

• निरुपद्रवः: untroubled; free from harassment
• निरुपद्रवः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + उपद्रव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक, ‘उपद्रवरहितः’

Speaker

An unnamed renunciate/narrator within the Tīrthamāhātmya

Visual Art Cues

Scene: A wealthy but virtuous man being questioned/pressured by royal agents; contrasted with a poor man walking freely, unbothered, in the same town—moral contrast emphasized.

Characters & Entities

• bhūpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Possessions invite control and harassment; simplicity can bring a kind of worldly safety that supports spiritual life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named in this verse; it functions as moral teaching within the larger pilgrimage narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on lifestyle (aparigraha/limited possession), not a ritual act.