Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

। सूत उवाच । तृतीये च दिने प्राप्ते त्रयोदश्यां द्विजोत्तमाः । प्रातःसवनमादाय ऋत्विजः सर्व एव ते । स्वेस्वे कर्मणि संलग्ना यज्ञकृत्यसमुद्भवे

| sūta uvāca | tṛtīye ca dine prāpte trayodaśyāṃ dvijottamāḥ | prātaḥsavanamādāya ṛtvijaḥ sarva eva te | svesve karmaṇi saṃlagnā yajñakṛtyasamudbhave

سوت نے کہا: جب تیسرا دن آیا—تریودشی کی تِتھی پر—اے برہمنوں میں برتر! وہ سب رِتوِج صبح کے سَوَن (پراتَہ سَوَن) کا کرم ادا کرکے یَجْیَہ کے اعمال سے پیدا ہونے والے اپنے اپنے فرض میں محو ہوگئے۔

सूतःSūta (the narrator)
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तृतीयेon the third
तृतीये:
Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; 'दिने' इति विशेषण
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
दिनेon the day
दिने:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्राप्तेhaving arrived/when it had come
प्राप्ते:
Adhikarana (Time qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'दिने' इति विशेषण
त्रयोदश्याम्on the thirteenth lunar day
त्रयोदश्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रयोदशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
द्विजोत्तमाःbest of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमाः)
प्रातःसवनम्the morning pressing/rite (prātaḥ-savana)
प्रातःसवनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रातः + सवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः समासः (प्रातःकाले सवनम्)
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootआ-दा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund/absolutive)
ऋत्विजःthe priests
ऋत्विजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'ऋत्विजः' इति विशेषण
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
स्वेin one’s own
स्वे:
Adhikarana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'कर्मणि' इति विशेषण
स्वेin his respective
स्वे:
Adhikarana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति—'स्वेस्वे' (each in his own)
कर्मणिin the duty/ritual act
कर्मणि:
Adhikarana (Sphere/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
संलग्नाःengaged/absorbed
संलग्नाः:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-लग् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'ते/ऋत्विजः' इति विशेषण
यज्ञकृत्यसमुद्भवेin the arising of the sacrificial duties
यज्ञकृत्यसमुद्भवे:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + कृत्य + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—(यज्ञस्य कृत्यस्य समुद्भवः)

Sūta

Type: kshetra

Listener: dvijottamāḥ (śaunakādayaḥ/ṛṣayaḥ)

Scene: tṛtīya-dine trayodaśyāṃ prātaḥkāle yajñaśālā; ṛtvijaḥ prātaḥsavana-kriyāṃ kurvanti—sruva-sruce, soma/dravya-pātra, agni-jvālā, vedapāṭha; sarve svasvakarmasu niyuktāḥ.

S
Sūta
ṛtvij (priests)
Y
yajña

FAQs

Dharma is upheld through disciplined participation in yajña, where each role is performed with steadiness and order.

The broader Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya frame continues, though this verse focuses on the yajña setting.

Performance of the prātaḥ-savana (morning rite/pressing) and the structured engagement of ṛtvij priests in yajña duties.