Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्
Transliteration
tataḥprabhṛti tattīrthaṃ nāgatīrtha miti smṛtam | kāmapradaṃ ca bhaktānāṃ narāṇāṃ snānakāriṇām
Translation
اسی وقت سے وہ تیرتھ “ناگ تیرتھ” کے نام سے مشہور ہوا، اور وہاں اشنان کرنے والے بھکتوں کے لیے مرادیں پوری کرنے والا بن گیا۔
Word by Word
ततःप्रभृतिfrom that time onward
ततःप्रभृति:
Sambandha (Temporal adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
Formअव्ययीभाव-समास; कालवाचक अव्यय (indeclinable: 'from then onwards')
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; 'that' (agreeing with 'तीर्थम्')
तीर्थम्sacred ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नागतीर्थम्Nāga-tīrtha
नागतीर्थम्:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (as name/apposition)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
स्मृतम्is known/called
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive sense: 'is called/remembered')
कामप्रदम्granting desires
कामप्रदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + प्रद (प्र + दा (धातु) + क, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कामं प्रददाति इति); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (agreeing with 'तीर्थम्')
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
भक्तानाम्of devotees
भक्तानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभक्त (भज् धातु + क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
नराणाम्of men
नराणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
स्नानकारिणाम्who perform bathing
स्नानकारिणाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + कारिन् (कृ (धातु) + णिनि, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (स्नानं करोति इति); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (qualifying 'नराणाम्')
Speaker
Sūta (contextual continuation)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Nāgatīrtha
Type: tirtha
Visual Art Cues
Scene: A sacred ford is ceremonially ‘named’ Nāgatīrtha; devotees bathe with folded hands, nāga-lords subtly present as guardians; the atmosphere suggests boon-bestowing sanctity.
Characters & Entities
N
NāgatīrthaS
SnānaB
BhaktiFAQs
Devotional bathing at a sanctified tīrtha is portrayed as a dharmic act that brings both spiritual merit and rightful fulfillments.
Nāgatīrtha.
Snāna (ritual bathing) at Nāgatīrtha with devotion.