Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 183›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

Transliteration

sūta uvāca | dvitīye divase prāpte yajñakarmasamudbhave | dvādaśyāmabhavattatra śṛṇudhvaṃ taddvijottamāḥ | vṛttāntaṃ sarvadevānāṃ mahāvismayakārakam

Translation

سوت نے کہا: جب دوسرا دن آیا اور یَجْن کے اعمال کی روانی جاری ہوئی تو وہاں دْوادشی تِتھی ہو گئی۔ سنو، اے برہمنوں کے سردارو! تمام دیوتاؤں سے متعلق وہ واقعہ جو نہایت حیرت انگیز ہے۔

Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
द्वितीयेon the second
द्वितीये:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्
दिवसेday
दिवसे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्राप्तेhaving arrived; when (it) came
प्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (when it had arrived)
यज्ञकर्मसमुद्भवेat the commencement/arising of the sacrificial acts
यज्ञकर्मसमुद्भवे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + कर्म + समुद्भव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; सति-सप्तमी-सम्बद्धम् (at the arising of the sacrificial rite)
द्वादश्याम्the twelfth lunar day (Dvādaśī)
द्वादश्याम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (द्वादशी-तिथि)
अभवत्occurred; was
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Place/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
शृणुध्वम्listen
शृणुध्वम्:
Kriya (Injunction/आज्ञा)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (that)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठा द्विजाः)
वृत्तान्तम्account; narrative
वृत्तान्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सर्वदेवानाम्of all the gods
सर्वदेवानाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + देव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां देवानाम्)
महाविस्मयकारकम्causing great astonishment
महाविस्मयकारकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + विस्मय + कारक (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (great-wonder-causing)
Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Sūta addressing an attentive circle of brāhmaṇas; behind the narration, a symbolic tableau of the second day of yajña on Dvādāśī with devas gathering in the sky.

Characters & Entities
S
Sūta
D
Dvādaśī
D
Devas
Y
Yajña

FAQs

Sacred time (tithi) and sacred action (yajña) converge, and divine wonder manifests where dharma is performed in a consecrated place.

The continuing setting is the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya within Nāgara-khaṇḍa.

No direct injunction; it situates the rites on Dvādaśī and introduces a devas-related marvel occurring during the yajña.

←Previous Verse
Next Verse→