Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

ततो विस्मयमापन्ना मिथः प्रोचुः प्रहर्षिताः । रूपव्यत्ययमालोक्य ज्ञात्वा तीर्थं तदुत्तमम् । अत्र स्नानादिदं रूपमस्माभिः प्राप्तमुत्तमम्

tato vismayamāpannā mithaḥ procuḥ praharṣitāḥ | rūpavyatyayamālokya jñātvā tīrthaṃ taduttamam | atra snānādidaṃ rūpamasmābhiḥ prāptamuttamam

تب وہ حیرت زدہ ہو گئے اور خوشی سے آپس میں کہنے لگے۔ اپنے روپ کی تبدیلی دیکھ کر اور اس تیرتھ کو اعلیٰ جان کر بولے: ‘یہاں اشنان سے ہمیں یہ بہترین صورت نصیب ہوئی ہے۔’

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (then)
vismayamastonishment
vismayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvismaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
āpannāḥhaving become (filled with)
āpannāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootāpanna (कृदन्त; आ+√pad (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having attained/entered)
mithaḥto one another
mithaḥ:
Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootmithaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; परस्परार्थक-क्रियाविशेषणम् (mutually)
procuḥthey said/spoke
procuḥ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra+√vac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
praharṣitāḥdelighted
praharṣitāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpraharṣita (कृदन्त; प्र+√hṛṣ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (delighted)
rūpavyatyayamchange of form/appearance
rūpavyatyayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa + vyatyaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रूपस्य व्यत्ययः)
ālokyahaving seen
ālokya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootā+√lok (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); (having seen)
jñātvāhaving known
jñātvā:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√jñā (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); (having known/recognized)
tīrthamthe sacred ford/place of pilgrimage
tīrtham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tatthat
tat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषणम् (that)
uttamamexcellent/supreme
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (excellent)
atrahere
atra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचकः (here)
snānātfrom bathing
snānāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootsnāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
idamthis
idam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषणम् (this)
rūpamform/appearance
rūpam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
asmābhiḥby us
asmābhiḥ:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
prāptamobtained
prāptam:
Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootprāpta (कृदन्त; प्र+√āp (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (obtained)
uttamamexcellent/supreme
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying rūpam)

Sūta (narrating the exclamation of the bathers/sages)

Tirtha: Rūpatīrtha

Type: kund

Scene: A circle of newly beautiful pilgrims, smiling and gesturing as they speak to one another; their astonishment is visible, with the sacred water behind them and a small shrine nearby.

T
Tīrtha (Rūpatīrtha, implied)

FAQs

Direct experience (anubhava) confirms tīrtha-mahima: sacred acts yield tangible transformation and faith deepens.

The ‘supreme tīrtha’ here is the water-body later established as Rūpatīrtha.

Snāna at the tīrtha is explicitly stated as the source of the boon.