Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां कार्तिके जागरं तु यः । करिष्यति पुनश्चास्य लिंगस्य सुसमाहितः । आजन्मप्रभवात्पापात्स विमुक्तिमवाप्स्यति

Transliteration

śuklapakṣe caturdaśyāṃ kārtike jāgaraṃ tu yaḥ | kariṣyati punaścāsya liṃgasya susamāhitaḥ | ājanmaprabhavātpāpātsa vimuktimavāpsyati

Translation

جو کوئی کارتک کے شُکل پکش کی چودھویں تِتھی کو یکسوئی کے ساتھ جاگَرَن کرے، اور پھر اسی لِنگ کے لیے یہ ورت وِدھی بھکتی سے دوبارہ ادا کرے، وہ پیدائش سے جمع گناہوں سے نجات پا لے گا۔

Word by Word

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikaraṇa (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (शुक्लः पक्षः); पुल्लिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• कार्तिके: in (the month of) Kārttika
• कार्तिके: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• जागरम्: night-vigil
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक निपात (emphatic/contrast particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (relative pronoun)

• करिष्यति: will do/perform
• करिष्यति: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• पुनः: again; moreover
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb of repetition)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति; एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग (genitive singular)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन (genitive singular)

• सुसमाहितः: well-composed, attentive
• सुसमाहितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + सम् + आ + धा (धातु) → समाहित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषण (one who is well-concentrated)

• आजन्यप्रभवात्: arising from birth (i.e., from one’s lifetime)
• आजन्यप्रभवात्: Hetu/Apādāna (Source/ablative qualifier/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: आ + जन्म (प्रातिपदिक) + प्रभव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आ जन्म प्रभवः = जन्मादारभ्य उत्पन्नः); पञ्चमी विभक्ति; एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग (ablative singular; qualifying पापात्)

• पापात्: from sin
• पापात्: Apādāna (Source/from which freed/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति; एकवचन (ablative singular)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• विमुक्तिम्: liberation, release
• विमुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• अवाप्स्यति: will obtain
• अवाप्स्यति: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

Speaker

Brahmā (continuing the phala-śruti; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Night-long vigil at Kapāleśvara on bright fortnight caturdaśī of Kārttika: lamps, chanting devotees, steady-minded worship before the liṅga; the atmosphere is luminous and purifying.

Characters & Entities

• Kārttika
• śuklapakṣa
• caturdaśī
• jāgara
• Kapāleśvara liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined vrata in Kārttika, centered on Śiva, purifies long-standing karmic burdens.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kapāleśvara liṅga and its worship-context within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Keeping night vigil (jāgaraṇa) on Kārttika bright-fortnight caturdaśī with focused worship of the liṅga.