Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

Transliteration

kule jātāṃ vinītāṃ ca dharmapatnīṃ sukhocchritām | yastyajeddoṣanirmuktāṃ sa preto jāyate naraḥ

Translation

جو شخص نیک خاندان میں پیدا ہوئی، باحیا، شرعی زوجہ، آسودہ حال اور بے عیب بیوی کو ترک کرے، وہ مرد پریت (بھوت) کے طور پر جنم لیتا ہے۔

Word by Word

• कुले: in a family
• कुले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• जाताम्: born
• जाताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √जन् (धातु) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण

• विनीताम्: well-trained, disciplined
• विनीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √नी (धातु) + वि- + नीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• धर्मपत्नीम्: lawful wife
• धर्मपत्नीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + पत्नी (प्रातिपदिक); घटक: धर्म, पत्नी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative)

• सुखोच्छ्रिताम्: raised in comfort / well-supported
• सुखोच्छ्रिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुख + उच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक); घटक: सुख, उच्छ्रित
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘उच्छ्रित’, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (determinative)

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• त्यजेत्: should abandon
• त्यजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• दोषनिर्मुक्ताम्: free from faults
• दोषनिर्मुक्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दोष + निर्मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक); घटक: दोष, नि-√मुच् + क्त
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (determinative)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अन्वादेश (correlative pronoun)

• प्रेतः: a preta (restless spirit)
• प्रेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जायते: is born / becomes
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-सम्बन्धे (apposition)

Speaker

Unspecified in snippet (likely the respondent/teacher in the dialogue)

Visual Art Cues

Scene: A householder turns away from a modest, faultless wife; behind him loom shadowy preta-forms and a cremation-ground aura, while dharma (as a radiant figure or scale) recedes.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It upholds fidelity and responsibility in gṛhastha life; abandoning a blameless spouse is treated as a serious breach of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; the verse teaches conduct (ācāra) rather than a rite.