Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

Transliteration

jihvālaulyaprasaṃgena mayā bhuktaṃ sadā'miṣam | tena me karmajaṃ nāma māṃsādākhyaṃ vyavasthitam

Translation

زبان کی لذت کی خواہش کے سبب میں ہمیشہ گوشت کھاتا رہا؛ اسی عمل کے نتیجے میں میرا کرم سے پیدا نام ‘مانساد’ ٹھہر گیا۔

Word by Word

• जिह्वालौल्यप्रसङ्गेन: due to the occasion of tongue-greed
• जिह्वालौल्यप्रसङ्गेन: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + लौल्य (प्रातिपदिक) + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (जिह्वायाः लौल्यस्य प्रसङ्गः); पुंलिङ्ग; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• भुक्तम्: eaten
• भुक्तम्: Kriyā (Predicate; passive participle)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) + भुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; कर्मणि-प्रयोगे 'अमिषम्' इत्यस्य सह (eaten)

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• अमिषम्: meat, flesh-food
• अमिषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, द्वितीया (accusative singular)

• तेन: therefore, by that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, षष्ठी (genitive singular) (enclitic)

• कर्मजम्: born of (my) karma
• कर्मजम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक) + ज (जन्-धातुजन्य)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मणः जातम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; 'नाम' इत्यस्य विशेषणम्

• नाम: name
• नाम: Karma/Predicate nominal
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया

• मांसादाख्यम्: called 'Māṃsa'
• मांसादाख्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मांस (प्रातिपदिक) + आदाख्य (आ-√ख्या धातुजन्य)
• Form: तत्पुरुष-समासः (मांस-आदाख्यम् = मांस इति आदाख्यम्/आख्यातम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; 'नाम' इत्यस्य विशेषणम्

• व्यवस्थितम्: has been fixed/established
• व्यवस्थितम्: Kriyā (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) + व्यवस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्, प्रथमा; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective)

Speaker

Māṃsāda (preta)

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: A confessor points to himself, describing constant meat-eating; the name ‘Māṃsāda’ is visualized as a label or inscription, with a symbolic tongue/flame motif indicating craving.

Characters & Entities

• Māṃsāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked sense-craving (especially of taste) hardens into habit and yields karmic identity and suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is a personal karmic confession within a tīrthamāhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the implied discipline is restraint of the senses and purity of conduct.