Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

पृथिव्यादीनि भूतानि यानि प्रोक्तानि पंच च । पंचरूपाणि देवेशि पूजां गृह्ण नमोऽस्तु ते

Transliteration

pṛthivyādīni bhūtāni yāni proktāni paṃca ca | paṃcarūpāṇi deveśi pūjāṃ gṛhṇa namo'stu te

Translation

زمین وغیرہ جو پانچ بھوت بیان کیے گئے ہیں، اے دیوی! وہی تیرے پانچ روپ ہیں، اے دیوتاؤں کی حاکمہ۔ یہ پوجا قبول فرما؛ تجھ کو نمسکار ہے۔

Word by Word

• पृथिव्यादीनि: beginning with earth (earth etc.)
• पृथिव्यादीनि: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पृथिवी-आदि (प्रातिपदिक; पृथिवी + आदि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (भूतानि इति विशेष्यस्य)

• भूतानि: elements/beings
• भूतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• यानि: which
• यानि: Anvaya/Sambandha (Relative pronoun)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• प्रोक्तानि: said/declared
• प्रोक्तानि: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; भूतानि इति विशेषण

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; नपुंसक-बहुवचनार्थे विशेषण (भूतानि)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• पञ्चरूपाणि: the five forms
• पञ्चरूपाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-रूप (प्रातिपदिक; पञ्च + रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (पञ्चानां रूपाणि)

• देवेशि: O goddess, lady of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• पूजाम्: worship/offering
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गृह्ण: accept (you)
• गृह्ण: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √ग्रह् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थे), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्यय; नमस्कारार्थक (interjection)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट् (आशीर्लिङ्गार्थे/विध्यर्थे), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ते: to you/for you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; (to/for you)

Speaker

Skanda (deduced: Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya liturgical mantra/stuti)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers worship before a radiant Devī whose aura subtly manifests the five elements—earth as mountains/lotus-ground, water as flowing streams, fire as halo-flames, air as swirling scarves, ether as starry space—while the devotee chants salutations.

Characters & Entities

• Devī (Deveśī/Gaurī)
• Pañcabhūta
• Pṛthivī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is immanent in the cosmos itself—worship recognizes her as the five elemental forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is a doctrinal praise within a tīrtha-focused chapter; no distinct place-name appears in this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

A stuti requesting the Goddess (Deveśī) to accept the pūjā, identifying her with the five elements/five forms.