Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः । कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा । स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭho'smi dvijottamāḥ | kaṃsārīśvarasaṃjñastu yathā jātastu pāpahā | sthāpitaḥ pippalādena svayaṃ caiva mahātmanā

اے برہمنوں کے سردارو! جو کچھ تم نے پوچھا تھا وہ سب میں نے بیان کر دیا—کہ کس طرح بھگوان ‘کَنساریشور’ کے نام سے، گناہوں کو دور کرنے والے کے طور پر مشہور ہوئے، اور کس طرح اسی مہاتما پِپّلاد نے خود ان کی پرتیِشٹھا کی۔

etatthis (matter)
etat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootetat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
vaḥto/for you (all)
vaḥ:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद्-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी/पञ्चमी (6/4/5), बहुवचन; सर्वनाम; एन्क्लिटिक रूप (enclitic)
sarvamall, entire
sarvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootsarva (सर्व-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
ākhyātamhas been narrated/told
ākhyātam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√khyā (आ-ख्या धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
yatwhich/that (which)
yat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyat (यत्-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
pṛṣṭhaḥasked (by you)
pṛṣṭhaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√prach (प्रच्छ् धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
asmiI am
asmi:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस् धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
dvijottamāḥO best of Brahmins
dvijottamāḥ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (द्विज) + uttama (उत्तम)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (श्रेष्ठा द्विजाः)
kaṃsārīśvara-saṃjñaḥnamed ‘Kaṃsārīśvara’
kaṃsārīśvara-saṃjñaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootkaṃsāri (कंसारि) + īśvara (ईश्वर) + saṃjñā (संज्ञा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष-समास (कंसारि-ईश्वर इति संज्ञा यस्य)
tuindeed, but
tu:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (तु)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle)
yathāhow, as
yathā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (यथा)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (adverb/conjunction)
jātaḥwas born/arose
jātaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (जन् धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
tuindeed
tu:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (तु)
Formअव्यय; निपात
pāpahādestroyer of sin
pāpahā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpāpa (पाप) + han (हन् धातु/प्रातिपदिक-प्रयोग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष (पापं हन्ति इति)
sthāpitaḥwas established/installed
sthāpitaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था धातु) + ṇic (णिच्) → sthāpaya + kta (क्त)
Formणिजन्त-धातोः भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
pippalādenaby Pippalāda
pippalādena:
Karana (Instrument/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootpippalāda (पिप्पलाद-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
svayampersonally, oneself
svayam:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (स्वयम्)
Formअव्यय; आत्मवाचक क्रियाविशेषण (adverb)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (च)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
evaindeed, just
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (एव)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle)
mahātmanāby the great-souled one
mahātmanā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmahātman (महात्मन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

Contextual narrator concluding the account (speaker not explicitly marked in this verse; narrative voice summarizing)

Tirtha: Kaṃsārīśvara

Type: kshetra

Listener: dvijottamāḥ (brāhmaṇas)

Scene: A learned narrator concludes the account before assembled brāhmaṇas: the Kaṃsārīśvara liṅga stands adorned; Pippalāda is shown as the installer, holding kuśa and kamaṇḍalu, with ritual vessels and bilva leaves nearby.

K
Kaṃsārīśvara
P
Pippalāda
B
Brāhmaṇas

FAQs

A consecrated Śiva presence at a tīrtha becomes a pāpahā (sin-remover) through sincere establishment and enduring tradition.

Kaṃsārīśvara—an established Liṅga-tīrtha in the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

The verse summarizes the origin and establishment (sthāpanā/pratiṣṭhā) of the Liṅga rather than prescribing a new rite.