Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

पंचेष्टिकामयं वापि यः कुर्याद्धरमन्दिरम् । तस्य तन्नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा

Transliteration

paṃceṣṭikāmayaṃ vāpi yaḥ kuryāddharamandiram | tasya tannāśamāyāti tamaḥ sūryodaye yathā

Translation

اگر کوئی پانچ گونہ خواہشات کے زیرِ اثر بھی ہَر (شیو) کا مندر بنا دے، تو اس کی وہی آلودگی مٹ جاتی ہے—جیسے سورج نکلتے ہی تاریکی دور ہو جاتی ہے۔

Word by Word

• पञ्चेष्टिकामयम्: made of five bricks
• पञ्चेष्टिकामयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + इष्टिका (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पञ्च इष्टिकाः—ताभिः मयम्/निर्मितम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘हरमन्दिरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्ययम् (or)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (even/also)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्ध-सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कुर्यात्: should make
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• हरमन्दिरम्: temple of Hara (Śiva)
• हरमन्दिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक) + मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (हरस्य मन्दिरम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; पुं/नपुंसक-प्रयोगः

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘नाशम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आयाति: comes / arrives
• आयाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तमः: darkness
• तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सूर्योदये: at sunrise
• सूर्योदये: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सूर्यस्य उदयः); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्तिः (Locative/अधिकरण), एकवचनम्

• यथा: just as
• यथा: Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम् (comparative: as/like)

Speaker

Brahmā (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yājñavalkya

Visual Art Cues

Scene: A Śiva temple rises at dawn; rays of the sun flood the scene as darkness retreats. A devotee offers the first lamp and water to the liṅga; shadowy stains dissolve, illustrating sin’s destruction.

Characters & Entities

• Śiva (Hara)
• Hara-mandira (Śiva temple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Offering sacred service to Śiva (such as building His temple) has transformative power that can purify even mixed motives.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement supports the kṣetra’s power; the named kṣetra associated with Hāṭakeśvara is highlighted in the following verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Constructing a Hara-mandira (Śiva temple), presented as a potent act of purification.