Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

स दृष्ट्वा बालकं तत्र द्वादशार्कसमप्रभम् । एकाकिनं वने शून्ये पिप्पलास्वादतत्परम् । पप्रच्छ विस्मयाविष्ट एकाकी को भवानिह

Transliteration

sa dṛṣṭvā bālakaṃ tatra dvādaśārkasamaprabham | ekākinaṃ vane śūnye pippalāsvādatatparam | papraccha vismayāviṣṭa ekākī ko bhavāniha

Translation

اس نے وہاں بارہ سورجوں کے مانند درخشاں ایک لڑکے کو دیکھا—ویران جنگل میں تنہا، پِپّل کے پھل چکھنے میں محو۔ حیرت زدہ ہو کر اس نے پوچھا: “تم کون ہو، یہاں اکیلے؟”

Word by Word

• सः: he (Nārada)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having seen

• बालकम्: the boy
• बालकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place: there)

• द्वादश-अर्क-सम-प्रभम्: having radiance equal to twelve suns
• द्वादश-अर्क-सम-प्रभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्वादशार्कैः समा प्रभा यस्य)

• एकाकिनम्: alone
• एकाकिनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• शून्ये: deserted
• शून्ये: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शून्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; वने इति विशेषण

• पिप्पला-स्वाद-तत्परम्: intent on tasting pippalā
• पिप्पला-स्वाद-तत्परम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पिप्पला (प्रातिपदिक) + स्वाद (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पिप्पलास्वादे तत्परः)

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पृच्छ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विस्मय-आविष्टः: overcome with wonder
• विस्मय-आविष्टः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ + विश् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विस्मयेन आविष्टः)

• एकाकी: alone
• एकाकी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (नारदस्य विशेषण)

• कः: who
• कः: Predicative (प्रश्न-प्रातिपदिक)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)

• भवान्: you (sir)
• भवान्: Sambodhyaprayoga/Predicative (सम्बोधनार्थ/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific 'you')

• इह: here
• इह: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

Speaker

Unspecified narrator (Nārada is the questioner within the verse)

Visual Art Cues

Scene: Nārada pauses mid-step, eyes widened in wonder, facing a solitary boy whose body emits intense golden-white radiance; the surrounding forest appears dimmer by contrast; pippala fruits in the boy’s hand.

Characters & Entities

• Nārada
• Pippalāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual power can shine even in solitude; the sage recognizes unusual radiance as a sign of tapas or divine destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; it sets the scene for a tīrtha-related narrative encounter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a meeting and inquiry that advances the story.