Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 174

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पिप्पलादोत्पत्तिव र्णनंनाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye pippalādotpattiva rṇanaṃnāma catuḥsaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکانْد مہاپُران میں، اکیاسی ہزار شلوکوں والی سنہتا کے چھٹے حصے، ناگرکھنڈ میں—ہاتکیشور کھیتر ماہاتمیہ کے ضمن میں—“پِپّلاَد کی پیدائش کی توصیف” کے نام سے موسوم باب، یعنی ایک سو چوہترویں، اختتام کو پہنچا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कान्दे: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (श्री-स्कान्द = 'the venerable Skanda'); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महापुराण); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• एकाशीतिसाहस्या: (in) the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्या: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (एकाशीति-साहस्र = 'eighty-one thousand'); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying संहितायाम्)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā/collection
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (नागर-खण्ड); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समाससमूह (हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्य); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• पिप्पलादोत्पत्तिवर्णनंनाम: (chapter) named 'Description of Pippalāda's origin'
• पिप्पलादोत्पत्तिवर्णनंनाम: Karta (Title/Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिप्पलाद (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समाससमूह; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; '...नाम' इति नामनिर्देश

• चतुःसप्तत्युत्तरशततमः: the 174th
• चतुःसप्तत्युत्तरशततमः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुःसप्तति (संख्या-प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शततम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (चतुःसप्तति-उत्तर-शततम = 'one hundred and seventy-fourth'); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying अध्यायः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Colophon (scribal/sectional closing formula)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes and reciters conclude a chapter; a subtle vignette of Hāṭakeśvara shrine and the sage Pippalāda as thematic emblem.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgarakhaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Pippalāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it primarily preserves textual integrity—marking the completion of a sacred narrative unit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred geography focus of this māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a formal chapter conclusion.