Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्

tataḥ sa nṛpatistena vāyuvegena vājinā | nīto dūraṃ durgamārgaṃ sarvajaṃtuvivarjitam

پھر وہ بادشاہ اس گھوڑے کی ہوا جیسی رفتار کے ساتھ بہت دور لے جایا گیا، ایک دشوار راہ پر جو ہر جاندار سے خالی تھی۔

ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्): 'तदनन्तरम्'
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootनृ + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नॄणां पतिः)
तेनby that
तेन:
करण/सह (Instrument/Agent marker)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; 'वाजिना' इत्यस्य निर्देशः
वायुवेगेनwith the speed of the wind
वायुवेगेन:
करण (Instrument: with wind-speed)
TypeNoun
Rootवायु + वेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायोः वेगः)
वाजिनाby the horse; by the steed
वाजिना:
करण/सह (Instrument: by the steed)
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नीतःwas carried/led
नीतः:
क्रिया (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (was led/carried)
दूरम्far
दूरम्:
देशाधिकरण (Adverbial distance)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक/अव्ययप्रयोग)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्): देशपरिमाणे
दुर्गमार्गम्a difficult path
दुर्गमार्गम्:
कर्म (Goal/route as object of motion)
TypeNoun
Rootदुर्ग + मार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (दुर्गः मार्गः)
सर्वजन्तुविवर्जितम्devoid of all creatures
सर्वजन्तुविवर्जितम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व + जन्तु + विवर्जित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (वि + वर्ज् → विवर्जित 'devoid of'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'दुर्गमार्गम्' इत्यस्य विशेषणम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वजन्तुभिः विवर्जितः)

Narrator (contextual; likely Sūta continuing the account)

Scene: A lone king on a swift horse racing through an empty, forbidding corridor of land—no birds, no animals—only wind and dust.

N
nṛpati (king)
V
vājin (steed)
D
durgamārga (hard path)

FAQs

A solitary, difficult passage often precedes purification and encounter with the unseen; Māhātmyas use such imagery to mark entry into sacred terrain.

No tīrtha is named in this verse; it functions as narrative movement toward the later revelation of place and merit.

None; the verse describes the king’s forced progress through an uninhabited route.