Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

yathā tilesthitaṃ tailaṃ dadhisaṃsthaṃ yathā ghṛtam | havirbhujaśca kāṣṭhasthaḥ suguptaṃ labhyate na hi

جیسے تل کے اندر تیل چھپا رہتا ہے، جیسے دہی میں گھی موجود رہتا ہے؛ اور جیسے ہویربھج اگنی لکڑی میں پوشیدہ رہتی ہے—ویسے ہی جو بہت گہرا چھپا ہو، اسے ظاہر کیے بغیر حاصل نہیں کیا جا سکتا۔

यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक-अव्यय (comparative ‘as/just as’)
तिलेin sesame (seeds)
तिले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्थितम्situated
स्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (P.P.P. क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तैलम्)
तैलम्oil
तैलम्:
Upameya/Topic (illustrated entity)
TypeNoun
Rootतैल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दधिcurd
दधि:
Samasa-purvapada relation
TypeNoun
Rootदधि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-सम्बन्धे (समासपूर्वपद), एकवचन (विग्रहे: दध्नि)
संस्थम्contained/settled (in)
संस्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (P.P.P. क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (घृतम्)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक
घृतम्ghee
घृतम्:
Upameya/Topic (illustrated entity)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हविर्भुक्the oblation-eater (fire)
हविर्भुक्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहविस् + भुज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (हविः भुङ्क्ते इति)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)
काष्ठस्थःpresent in wood
काष्ठस्थः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाष्ठ + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (काष्ठे स्थितः) विशेषणम् (हविर्भुक्)
सुगुप्तम्well-hidden
सुगुप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + गुप्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-भूतकृदन्त (गुप्/गोप् + क्त), विशेषणम् (अग्नितत्त्वम्/तत्)
लभ्यतेis obtained; is found
लभ्यते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगार्थे (is obtained)
not
:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हिindeed
हि:
Nipata (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Deductive: A devotee/narrator within the Tīrthamāhātmya recitation (speaker not explicit in this verse)

Type: kshetra

Listener: Devī (implied continuation of address)

Scene: Triptych-like imagery: sesame seeds pressed to yield oil; curd being churned to reveal ghee; a sage kindling fire from wood—symbolizing the extraction of the subtle from the gross through effort and method.

A
Agni (Havirbhuja)

FAQs

The Divine presence is subtle and concealed; realization requires purposeful practice, like extracting oil, churning ghee, or kindling fire.

No tīrtha is named; the verse gives a general teaching supporting the chapter’s devotional context.

It indirectly points to disciplined effort (sādhana) and ritual action (kindling Agni) as means to reveal what is hidden.