Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

saṃsthāpyātha sutaṃ rājye babhūva vanagocaraḥ | sakalatro mahābhāgo vānaprasthāśrame rataḥ

پھر اس نے اپنے بیٹے کو راج میں قائم کر کے خود جنگل کی راہ لی؛ بیوی سمیت وہ نہایت بخت آور وانپرستھ آشرم میں لگن سے مشغول ہو گیا۔

संस्थाप्यhaving installed/established
संस्थाप्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थाप्य (कृदन्त, ल्यप्/क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive, ल्यप्); पूर्वक्रिया
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
सुतम्son
सुतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राज्येin the kingdom
राज्ये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वनगोचरःone who moves in the forest
वनगोचरः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वने गोचरः)
सकलत्रःwith his wife
सकलत्रः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (सह/सम्; उपसर्गार्थ) + कलत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (सकलत्रः = ‘having a wife/with spouse’)
महाभागःvery fortunate/noble
महाभागः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् भागः यस्य)
वानप्रस्थाश्रमेin the vānaprastha stage/āśrama
वानप्रस्थाश्रमे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवानप्रस्थ (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वानप्रस्थानाम् आश्रमः)
रतःdevoted/engaged
रतः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootरम् (धातु) → रत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आसक्तः/निरतः’

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Type: kshetra

Scene: A king places the crown on his son; then the couple departs toward a forest hermitage with minimal belongings—kamandalu, deer-skin, staff—leaving palace behind.

V
Viśvāmitra

FAQs

Varnāśrama-dharma honors timely transition: securing social order, then turning toward austerity and inner life.

No named tīrtha appears in this verse; it describes the move to forest-dwelling within the Māhātmya storyline.

The practice indicated is adopting vānaprastha—forest-based discipline and simplified life—rather than a single rite.