Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

Transliteration

rakṣa māṃ tvaṃ muniśreṣṭha vadhyamānaṃ sudāruṇaiḥ | mlecchaiḥ kuruṣva me bāhuṃ stambhena tu vivarjitam

Translation

“اے مونیوں کے سردار! میری حفاظت کیجیے؛ میں سنگ دل مِلِیچھوں کے ہاتھوں مارا جا رہا ہوں۔ میرا بازو پھر درست کر دیجیے، مگر اسے جمود (ستَمبھ) کے عیب سے آزاد کر دیجیے۔”

Word by Word

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मुनीनां श्रेष्ठः’

• वध्यमानम्: being killed
• वध्यमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वध् (धातु) + शानच्/मान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘being slain’ (speaker)

• सुदारुणैः: by very cruel (ones)
• सुदारुणैः: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् (म्लेच्छैः)

• म्लेच्छैः: by barbarians
• म्लेच्छैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: म्लेच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• कुरुष्व: do / make
• कुरुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• बाहुम्: arm
• बाहुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्तम्भेन: by stiffness / paralysis
• स्तम्भेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)

• विवर्जितम्: devoid (of it)
• विवर्जितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-√वृज्/वर्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘devoid of’

Speaker

Viśvāmitra

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra pleads for protection as hostile attackers close in; Vasiṣṭha stands as a calm shield, about to release the paralysis from the king’s arm.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha
• Mleccha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When worldly power fails, refuge in spiritual authority (brahma-tejas) becomes the true protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it belongs to a broader tīrtha-focused chapter where events illustrate dharma and divine protection.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse requests protection and healing rather than prescribing a rite.