Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले । येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया

Transliteration

nāgarāditya ityeṣā khyātā bhavatu bhūtale | yeyaṃ sarasvatītīre prāsāde sthāpitā mayā

Translation

یہ زمین پر ‘ناگر آدتیہ’ کے نام سے مشہور ہو—یہی جسے میں نے سرسوتی کے کنارے ایک مندر میں نصب کیا ہے۔

Word by Word

• नागरादित्यः: Nāgarāditya (name/title)
• नागरादित्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नागर-आदित्य (प्रातिपदिक; नागर + आदित्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय (नागरः आदित्यः)

• इति: thus; as
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• एषा: this (image/form)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• ख्याता: be known (as)
• ख्याता: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (प्रातिपदिक; √ख्या (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (renowned/called)

• भवतु: let it be
• भवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भूतले: on the earth
• भूतले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• इयम्: this
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; निर्देशार्थक सर्वनाम

• सरस्वतीतीरे: on the bank of the Sarasvatī
• सरस्वतीतीरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती-तीर (प्रातिपदिक; सरस्वती + तीर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सरस्वत्याः तीरम्)

• प्रासादे: in the temple/palace
• प्रासादे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• स्थापिता: installed
• स्थापिता: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थापित (प्रातिपदिक; √स्था (धातु) णिच् + क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: installed)

• मया: by me
• मया: Kartrikarana (Agent-instrument/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Puṣpa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarāditya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A temple (prāsāda) on the Sarasvatī’s bank with the installed solar deity Nāgarāditya; the river flows beside steps/ghāṭa, pilgrims offer arghya to the sun.

Characters & Entities

• Nāgarāditya
• Sarasvatī-tīra
• Prāsāda (temple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Naming and consecrating a deity at a tīrtha establishes an enduring locus of merit for future devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sarasvatī-tīra and the temple (prāsāda) where the form is installed and celebrated as Nāgarāditya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation) of the deity in a temple and its subsequent recognition for worship under the name Nāgarāditya.