Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21
Devanagari script
हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः
Transliteration
haṭhādyāvatpraveśaṃ sa cakāra nijamaṃdire | tāvacca daṇḍakāṣṭhena mastake tena tāḍitaḥ
Translation
لیکن جب اس نے ہٹ دھرمی سے اپنے ہی گھر میں زبردستی گھسنے کی کوشش کی، تو اسی لمحے اس کے سر پر لاٹھی سے وار کیا گیا۔
Word by Word
हठात्out of obstinacy
हठात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootहठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Masculine, Ablative, Singular); हेतौ (out of)
यावत्as far as, to the extent that
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधिबोधक (as much as/so far as)
प्रवेशम्entry
प्रवेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
चकारhe did/made
चकार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन (Perfect, 3rd person, Singular)
निजown
निज:
Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (समासपूर्वपद), एकवचन; विशेषण (in compound)
मन्दिरेin (his) own house/temple
मन्दिरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Neuter, Locative, Singular); कर्मधारय/तत्पुरुष (निजं मन्दिरम् → निजमन्दिरे)
तावत्then, at that time
तावत्:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; तावत्-यावत् सहसंबन्ध (correlative: then/so much)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
दण्डकाष्ठेनwith a staff/club
दण्डकाष्ठेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदण्डकाष्ठ (प्रातिपदिक; दण्ड + काष्ठ)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Neuter, Instrumental, Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (दण्डस्य काष्ठम्)
मस्तकेon the head
मस्तके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमस्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)
तेनby him
तेन:
Kartr (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Instrumental, Singular)
ताडितःstruck, beaten
ताडितः:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Root√ताड् (धातु) + क्त (ताडित)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Past passive participle; Masc Nom Sg)
Speaker
Unspecified narrator within the Tīrthamāhātmya episode (narrative description)
Visual Art Cues
Scene: Maṇibhadra lunges through the doorway; the eunuch swings a wooden staff downward; the blow lands on the crown of Maṇibhadra’s head, capturing the instant of impact and shock.
FAQs
Haṭha (obstinate force) leads to immediate harm; dharma counsels restraint and respect for boundaries.
Not specified here; the verse serves the moral narrative inside the Tīrthamāhātmya chapter.
None.