Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 157

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सूर्यसकाशात्पुष्पब्राह्मणस्य वरलब्धिवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye sūryasakāśātpuṣpabrāhmaṇasya varalabdhivarṇanaṃnāma saptapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں مقدس اسکند مہاپُران کے ایکاشیتی ساہسری سنہتا کے چھٹے حصے، ناگرکھنڈ میں، ہاٹکیشور کشترا ماہاتمیہ کے ضمن میں، “سورَیہ سے پُشپ برہمن کے ور پانے کا بیان” نامی ایک سو ستاونواں ادھیائے اختتام کو پہنچا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Textual marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the Śrī-Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (श्रीमान् स्कन्दः)

• महापुराणे: in the great Purāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारय

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समास (८१-साहस्री) विशेषणम् (संहितायाम्)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम् (नागरखण्डे)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred area
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• सूर्यसकाशात्: from the presence of the Sun
• सूर्यसकाशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + सकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (सूर्यस्य सकाशः)

• पुष्पब्राह्मणस्य: of the brāhmaṇa named Puṣpa
• पुष्पब्राह्मणस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पुष्प + ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; कर्मधारय (पुष्प-नामकः ब्राह्मणः)

• वरलब्धिवर्णनम्: the description of obtaining a boon
• वरलब्धिवर्णनम्: Vishaya/Name (Topic)
• Type: Noun
• Root: वर + लब्धि + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (वरस्य लब्धेः वर्णनम्)

• नाम: named/called
• नाम: Apposition marker
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (naming particle)

• सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमः: one hundred and fifty-seventh
• सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्तपञ्चाशत् + उत्तर + शततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-समास (५७-उत्तरस-शततमः = 157th) विशेषणम् (अध्यायः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Redactional colophon (textual closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara Kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: a scribe or reciter concludes a chapter; in the background, a symbolic vignette of Sūrya granting a boon to Puṣpa, and the emblem of Hāṭakeśvara kṣetra.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Sūrya
• Puṣpa (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it chiefly authenticates the narrative’s setting and theme: the sacred site’s glory and the boon-bestowing power of the deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara Kṣetra (Hāṭakeśvara sacred region) is explicitly named.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a structural closing statement naming the chapter and its subject.