Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तस्मादेष भवद्भिश्च चक्रपाणिरिति द्विजाः । कीर्तनीयः सदा येन मम नाम प्रकाश्य ताम्

Transliteration

tasmādeṣa bhavadbhiśca cakrapāṇiriti dvijāḥ | kīrtanīyaḥ sadā yena mama nāma prakāśya tām

Translation

“پس اے دِوِجوں، تم بھی ہمیشہ اس کی ستوتی ‘چکرپانی’ کے نام سے کرو؛ اسی سے میرا نام ظاہر ہو کر مشہور ہوتا ہے۔”

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-शब्दः (पञ्चमी-एकवचनरूपेण प्रयुक्तः) हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् — 'therefore/from that reason'

• एषः: this (one)
• एषः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवद्भिः: by you (hon.)
• भवद्भिः: Kartr-karana (Agent/Instrument/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (आदरार्थे)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• चक्रपाणिः: Cakrapāṇi (discus-handed)
• चक्रपाणिः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—चक्रः पाणौ यस्य (he whose hand holds a discus)

• इति: thus, as
• इति: Sambandha (Quotative/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/इत्यर्थक)

• द्विजाः: O Brahmins
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे अपि (हे द्विजाः)

• कीर्तनीयः: should be praised/celebrated
• कीर्तनीयः: Vidhi (Injunction/विधि)
• Type: Adjective
• Root: कीर्तय् (धातु) + अनीयर् (कृदन्त)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/कर्तव्यता); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be praised/mentioned'

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• येन: by which (means)
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतुवाचक

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र द्वितीया—प्रकाश्य इत्यस्य कर्म)

• प्रकाश्य: having revealed
• प्रकाश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्रकाश् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive) — 'having made known/revealed'

• ताम्: that (f.)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अर्थतः कीर्तिं/प्रसिद्धिं वा)

Speaker

Viṣṇu/Hari (addressing dvijas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapāṇi-tīrtha / Cakrapāṇi-prāsāda (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Nara instructs dvijas to praise the deity as Cakrapāṇi; the discus-bearing icon or emblem is prominent, suggesting the temple’s main murti or dhvaja-mark.

Characters & Entities

• Cakrapāṇi
• Dvija (brāhmaṇas)
• Viṣṇu (by epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant remembrance and praise of the divine name (kīrtana) sustains the sacred power and renown of a holy place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Cakrapāṇi-connected shrine/tīrtha associated with Badarī in this chapter’s tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is nāma-kīrtana: always praise the deity as ‘Cakrapāṇi.’