Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ । तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्

Transliteration

atha tasya vacaḥ śrutvā sa rājā satvaraṃ yayau | tatra kṣetre tato devaṃ sthāpayāmāsa bhairavam

Translation

اُس کے کلمات سن کر وہ راجا فوراً روانہ ہوا، اور اُس مقدس علاقے میں جا کر اس نے بھیرَو دیوتا کی پرتیِشٹھا کی۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक निपातः) — 'then/thereupon'

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचनम्

• वचः: words, speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययीभाव-रूपेण), पूर्वकालिक क्रिया; 'having heard'

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; 'सः' इत्यस्य विशेष्यः

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्) — 'quickly/in haste'

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) — 'there'

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) — 'then/from there'

• देवम्: the deity
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• स्थापयामास: installed, set up
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) [णिच्]
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• भैरवम्: Bhairava
• भैरवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; 'देवम्' इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

Speaker

Narrator (unnamed; likely the continuing purāṇic narrator within the chapter)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king hastens to the sacred region and performs the installation (pratiṣṭhā) of Bhairava, with priests, fire, and consecration vessels.

Characters & Entities

• King
• Vasiṣṭha (implied)
• Bhairava
• Hāṭakeśvara-kṣetra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt action upon dharmic instruction transforms counsel into merit-bearing practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra associated with Hāṭakeśvara, where Bhairava is installed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Installation (sthāpanā/pratiṣṭhā) of Bhairava in the sacred kṣetra.