Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चकार विधिवद्धोमं स्वमांसेन हुताशने । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैः कुण्डं कृत्वा त्रिकोणकम्

Transliteration

cakāra vidhivaddhomaṃ svamāṃsena hutāśane | maṃtrairātharvaṇai raudraiḥ kuṇḍaṃ kṛtvā trikoṇakam

Translation

وہاں اُس نے شاستری ودھی کے مطابق ہوم کیا؛ اپنی ہی گوشت کی آہوتی دے کر بھڑکتی ہوئی آگ (ہُتاشن) کو ترپت کیا۔ سخت آتھروَنی منتر پڑھ کر اُس نے تِرکون کُنڈ تیار کیا۔

Word by Word

• चकार: did; performed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• विधिवत्: according to rule; duly
• विधिवत्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधि + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• होमम्: oblation; fire-offering
• होमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्

• स्वमांसेन: with (his) own flesh
• स्वमांसेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• हुताशने: in the fire (Agni)
• हुताशने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हुताशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (Locative/7th), एकवचनम्

• मन्त्रैः: with mantras
• मन्त्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्

• आथर्वणैः: Atharvan (Atharvavedic)
• आथर्वणैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आथर्वण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying मन्त्रैः)

• रौद्रैः: fierce; Rudra-related
• रौद्रैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying मन्त्रैः)

• कुण्डम्: a fire-pit
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया (prior action)

• त्रिकोणकम्: triangular
• त्रिकोणकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + कोणक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying कुण्डम्)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kelīśvarī (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A solitary ascetic-priest (Śukra) performs a fierce homa at a triangular fire-pit, flames rising high; the atmosphere is charged with raudra mantras and tapas, hinting at an imminent devī-appearance.

Characters & Entities

• Śukra
• Hutāśana (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity and exact ritual discipline are depicted as potent means for attaining divine response within a sacred kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rites occur in the Hāṭakeśvara kṣetra introduced in the preceding verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vidhivat homa using Atharvaṇa-raudra mantras, performed in a triangular (trikoṇa) fire-pit.