Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी

Transliteration

mama prāptaṃ hi maraṇaṃ tvayā hi smaradūtike | ityuktā sā tayā prāha mama tvaṃ prāṇarūpiṇī

Translation

اس نے کہا: “اے خواہش کی پیامبرنی، تیرے ہی سبب مجھ پر موت آ پہنچی ہے۔” یوں کہے جانے پر دوسری نے جواب دیا: “تو ہی میری جان کی صورت ہے۔”

Word by Word

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• प्राप्तम्: has come, has befallen
• प्राप्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (√आप्/√प्राप् धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (attained/come)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; causal/emphatic)

• मरणम्: death
• मरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• स्मरदूतिके: O messenger of Love (Cupid)
• स्मरदूतिके: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्मर + दूतिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्मरस्य दूतिका = messenger of Love)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)

• उक्ता: having been addressed
• उक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (√वच् धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having been spoken to)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तया: by her
• तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• प्राणरूपिणी: life itself (in form of my breath)
• प्राणरूपिणी: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राण + रूपिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ (प्राणरूपा = having the form of life-breath)

Speaker

Vṛndā (to her confidante), then the confidante replies (dialogue)

Visual Art Cues

Scene: Two women in forest: Vṛndā, distraught, points accusingly while speaking of death; the companion responds with hands in reassurance, declaring Vṛndā as her life-breath; tension softens into supportive intimacy.

Characters & Entities

• Vṛndā
• Smara (Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire-driven entanglement can feel like death in separation; yet compassionate companionship becomes a sustaining ‘prāṇa’ in crisis.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified in this line; it is character-dialogue within the tīrtha-māhātmya storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.