Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्

Transliteration

ekadā suratasyāṃte sā svakaṃṭhe tapasvinam | vṛṃdā dadarśa saṃlagnaṃ dvibhujaṃ puruṣottamam

Translation

ایک بار وصل کے اختتام پر، وِرِندا نے اپنے ہی گلے سے لپٹا ہوا دو بازوؤں والا پُرُشوتّم دیکھا—جو تپسوی کے بھیس میں تھا۔

Word by Word

• एकदा: once
• एकदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• सुरतस्य: of lovemaking/union
• सुरतस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सुरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वकण्ठे: on her own neck
• स्वकण्ठे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (समासः: स्वः कण्ठः)

• तपस्विनम्: the ascetic
• तपस्विनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वृन्दा: Vṛndā
• वृन्दा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृन्दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अपपद-सम्बोधनार्थे नाम)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• संलग्नम्: clinging/attached
• संलग्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + लग् (धातु) (क्त/कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तपस्विनम्)

• द्विभुजम्: two-armed
• द्विभुजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वौ भुजौ यस्य)

• पुरुषोत्तमम्: the Supreme Person (Viṣṇu)
• पुरुषोत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समासः: पुरुषेषु उत्तमः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; explicitly identified as Nārada beginning at 51)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the close of lovemaking, Vṛndā suddenly notices a two-armed Supreme Person clinging at her neck, yet appearing as a tapasvin—an uncanny overlap of intimacy and renunciation.

Characters & Entities

• Vṛndā
• Puruṣottama (Viṣṇu)
• Tāpasarūpa (ascetic guise)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It signals the unveiling of deception/disguise, preparing the ethical turning point of the narrative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; it narrates the revelatory moment within the Vṛndā/Tulasī context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription appears here.