Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

Transliteration

tatkāṃtasadṛśākārastadvakṣastadvadunnatiḥ | tadvākyastanmanobhāvastadāsījjagadīśvaraḥ

Translation

وہ اس کے محبوب ہی کی مانند صورت والا ہو گیا—وہی سینہ، وہی قامت، وہی گفتگو اور وہی مزاج؛ یوں جگدیشور اسی مشابہت میں ظاہر ہوا۔

Word by Word

• तत्: of that (her beloved)
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• कान्त: beloved (husband)
• कान्त: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग), एकवचनार्थ

• सदृश: similar
• सदृश: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• आकारः: form/shape
• आकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पूर्वपदैः सह समस्तपदम्: तत्कान्तसदृशाकारः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वक्षः: chest
• वक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वक्षः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वत्: like
• वत्: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वत् (तद्धित-प्रत्ययार्थ/अव्ययवत्)
• Form: सादृश्यवाचक-अव्यय/प्रत्ययार्थक (like/as) समासे अव्ययवत्

• उन्नतिः: elevation/loftiness
• उन्नतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उन्नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वदुन्नतिः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वाक्यः: speech/words
• वाक्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वाक्यः (पाठभेदे पुंलिङ्ग-रूपं)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• मनः: mind
• मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग)

• भावः: state/feeling
• भावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तन्मनोभावः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperf.), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• जगदीश्वरः: the Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (जगतः ईश्वरः)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citraśālā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā

Visual Art Cues

Scene: A perfect double appears—matching the beloved’s chest, height, speech, and temperament—yet identified as Jagadīśvara in disguise; the scene balances uncanny mimicry with divine radiance.

Characters & Entities

• Jagadīśvara (Lord of the world)
• Beloved (kānta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme can assume any form for a cosmic purpose; external appearance is not the final measure—dharma and divine intent are.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly stated in this verse; it continues a māhātmya episode set within the Nāgarakhaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.