Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 83

Devanagari script

श्रीशंकर उवाच । त्वं स्थापयात्र मल्लिंगं पीठे गन्धर्वसत्तम । ततश्चाराधय प्रीत्या यावद्वर्षमुपस्थितम्

Transliteration

śrīśaṃkara uvāca | tvaṃ sthāpayātra malliṃgaṃ pīṭhe gandharvasattama | tataścārādhaya prītyā yāvadvarṣamupasthitam

Translation

شری شنکر نے فرمایا: “اے گندھروؤں میں افضل، یہاں پیٹھ پر مٹی کا لِنگ قائم کر۔ پھر محبت بھری بھکتی سے اس کی آرادھنا کر، یہاں تک کہ پورا ایک برس گزر جائے۔”

Word by Word

• श्रीशंकरः: Śrī Śaṅkara
• श्रीशंकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बोधन-पूर्वक वक्तृ-निर्देश (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• स्थापय: install / establish
• स्थापय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था + णिच् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• मल्लिङ्गम्: the Malliṅga (Śiva-liṅga)
• मल्लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मल्लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• पीठे: on the pedestal/seat
• पीठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• गन्धर्वसत्तम: O best of Gandharvas
• गन्धर्वसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व-सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; ‘गन्धर्वाणां सत्तमः’

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• आराधय: worship / propitiate
• आराधय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राध् + आ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• प्रीत्या: with devotion
• प्रीत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; भावे—‘with devotion/pleasure’

• यावत्: until
• यावत्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (as long as/until)

• वर्षम्: a year
• वर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कालावधि

• उपस्थितम्: arrived / completed (i.e., that has come)
• उपस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘आगतं/प्राप्तम्’ (agreeing with वर्षम्)

Speaker

Śaṅkara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Gandharva-sattama (best of Gandharvas)

Visual Art Cues

Scene: Śaṅkara instructs a Gandharva to fashion and install a clay liṅga on a pedestal at a sacred spot; the moment is calm, directive, and ritual-focused.

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Citrāṅgada
• mṛlliṅga (clay liṅga)
• pīṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lasting transformation comes through sustained devotion—discipline in worship, not merely a momentary request.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred locale is implied by “atra” (here) within the Tīrthamāhātmya, but the verse does not name it.

What ritualistic prescription is mentioned?

Install a clay liṅga on a pedestal and perform loving worship continuously for one year.