Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

यद्यस्य तपसो वृद्धिरेवं यास्यति नित्यशः । च्यावयिष्यति तन्नूनं स्वर्गराज्याच्छतक्रतुम्

Transliteration

yadyasya tapaso vṛddhirevaṃ yāsyati nityaśaḥ | cyāvayiṣyati tannūnaṃ svargarājyācchatakratum

Translation

“اگر اس کی تپسیا کی بڑھوتری یوں ہی روز بروز جاری رہی تو یہ یقیناً شتکرتو (اِندر) کو سُورگ کی بادشاہی سے ہٹا دے گا۔”

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तवाचक अव्यय (conditional particle: if)

• अस्य: of this (man)/his
• अस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• तपसः: of (his) austerity
• तपसः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वृद्धिः: increase
• वृद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: thus/in this way)

• यास्यति: will go/proceed
• यास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नित्यशः: continually
• नित्यशः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यशः (अव्यय)
• Form: आवृत्तिवाचक अव्यय (adverb: continually)

• च्यावयिष्यति: will cause to fall/dislodge
• च्यावयिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: च्यव् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• तत्: that
• तत्: Karma/Prayojya (Object of thought)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; वाक्योपसंहारार्थक

• नूनम्: surely
• नूनम्: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय (particle: surely)

• स्वर्गराज्यात्: from the kingdom of heaven
• स्वर्गराज्यात्: Apadana (Ablative/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + राज्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• शतक्रतुम्: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Devas (collective deliberation; voiced about Indra/Śatakratu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (implied source of tapas)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya (implied)

Visual Art Cues

Scene: Close-up of the deva-council’s realization: Indra (Śatakratu) shown tense, gripping vajra, while a distant column of ascetic radiance rises—symbolizing the possibility of Indra’s displacement.

Characters & Entities

• Śatakratu (Indra)
• Svarga (heaven)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual force born of tapas can surpass worldly and even heavenly authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context remains Hāṭakeśvara-kṣetra, where the sage’s tapas is intensifying.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it highlights the consequence of sustained tapas—its power to overturn even svarga’s hierarchy.