Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् । एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान्

Transliteration

tatrāpi ca mahaduḥkhaṃ jñātināśasamudbhavam | etadarthe suraśreṣṭha mayā cārādhito bhavān

Translation

اور اُس جنم میں بھی رشتہ داروں کی ہلاکت سے پیدا ہونے والا بڑا غم ہوگا۔ اسی سبب سے، اے دیوتاؤں کے برتر، میں نے آپ ہی کی عبادت و آرادھنا کی ہے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अपि = also, even)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• महत्-दुःखम्: great sorrow
• महत्-दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.); कर्मधारयः—‘महच्च तत् दुःखम्’

• ज्ञाति-नाश-समुद्भवम्: arising from the loss of relatives
• ज्ञाति-नाश-समुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञाति (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘ज्ञातिनाशात् समुद्भवम्’ (arising from the destruction of kinsmen)

• एतत्-अर्थे: for this purpose
• एतत्-अर्थे: Prayojana/Adhikarana (Purpose-locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः—‘एतस्य अर्थे’ (for this purpose)

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन विभक्ति, एकवचन (Voc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘सुराणां श्रेष्ठः’

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• आराधितः: worshipped/propitiated
• आराधितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु) (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘आराधितः’ = ‘worshipped’

• भवान्: you (honorific)
• भवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom. sg.; आदरार्थ-प्रयोग)

Speaker

Dharmarāja

Visual Art Cues

Scene: A distressed devotee addresses the Lord with folded hands, speaking of impending kin-destruction and sorrow; the setting hints at a sacred precinct with pilgrims and a shrine.

Characters & Entities

• Dharmarāja (Yama)
• Śiva (addressed as Suraśreṣṭha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Foreseen suffering becomes a catalyst for devotion; worship is framed as a dharmic response to impending karmic pain.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not specify the tīrtha; it continues the kṣetra-based worship narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (devotional propitiation/worship) is stated generally; specific items or steps are not repeated here.