Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

स च जानन्नपि प्राज्ञो गुहासंस्थं मलिम्लुचम् । न किंचिदपि चोवाच मौनव्रत परायणः

Transliteration

sa ca jānannapi prājño guhāsaṃsthaṃ malimlucam | na kiṃcidapi covāca maunavrata parāyaṇaḥ

Translation

وہ دانا مُنی، حالانکہ جانتا تھا کہ لٹیرہ غار میں چھپا ہے، پھر بھی اپنے مَون ورت میں مستغرق رہ کر کچھ بھی نہ بولا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• जानन्: knowing
• जानन्: Karta (Agent as qualifier)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: even/although
• अपि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थे (even/although)

• प्राज्ञः: the wise one
• प्राज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (as epithet of सः)

• गुहा-संस्थम्: situated in the cave
• गुहा-संस्थम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) + संस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी: ‘गुहायां संस्थः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मलिम्लुचम्)

• मलिम्लुचम्: the robber
• मलिम्लुचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मलिम्लुच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (anything)

• अपि: at all
• अपि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; बलार्थक (at all)

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मौन-व्रत: vow of silence
• मौन-व्रत: Sambandha (Qualifier component)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘मौनस्य व्रतम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (समासान्ते) विशेषणरूपेण ‘मौनव्रतपरायणः’ इत्यत्र पूर्वपद

• परायणः: devoted/intent upon
• परायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सः/प्राज्ञः)

Speaker

Sūta (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: The sage sits unmoving, eyes lowered, lips closed in mauna, while the cave behind holds the hidden robber; the pursuers wait in agitation.

Characters & Entities

• Māṇḍavya
• Robber (malimluca)
• Cave (guhā)
• Mauna-vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Firmness in vrata (vowed discipline) is portrayed as a spiritual strength, even when circumstances provoke reaction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The account continues at Viśvāmitrī Tīrtha within the tīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mauna-vrata (vow of silence) is explicitly referenced as the guiding observance.