Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

Transliteration

evamuktvā muniṃ taṃ te devāḥ śakrapurogamāḥ | tatastāṃ sādaraṃ prāhuḥ saha bhartrā pativratām

Translation

یوں کہہ کر، شکر (اندرا) کی قیادت میں دیوتاؤں نے اُس مُنی سے خطاب کیا، پھر شوہر کے ساتھ اُس پتی ورتا بھگتنی سے نہایت ادب سے کہا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: evam (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच्-धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having said)

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (वैकल्पिकं: ‘they’)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• शक्रपुरोगमाः: with Indra in front, led by Śakra
• शक्रपुरोगमाः: Karta (Adjectival/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śakra-puro-gama (शक्र + पुरः + गम [प्रातिपदिक])
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद: शक्रः पुरोगमः येषाम्/शक्रः पुरोगमः इति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (देवाः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/कारणवाचक (then/thereupon)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: sa-ādara (स + आदर [प्रातिपदिक])
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb: respectfully)

• प्राहुः: said, addressed
• प्राहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-vac (प्र + वच्-धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• सह: together with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: saha (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (preposition-like: with)

• भर्त्रा: with (her) husband
• भर्त्रा: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: bhartṛ (भर्तृ-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• पतिव्रताम्: the devoted wife (pativratā)
• पतिव्रताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: pati-vratā (पति + व्रता [प्रातिपदिक])
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: पतेः व्रता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within the Nāgara-khaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas led by Indra respectfully address a devoted wife standing beside her husband; the atmosphere is solemn, honoring her virtue as equal to the sage’s tapas.

Characters & Entities

• Devas
• Śakra (Indra)
• Muni (Māṇḍavya)
• Pativratā (devoted wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors both tapas (sagehood) and pativratā-dharma; divine beings respond with reverence to embodied virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative setting is the Nāgara-khaṇḍa tīrtha-region where the ensuing boon establishes the fame of the place across the worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; it introduces the next boon-request sequence that sacralizes a local feature.